ΑΡΘΡΟ

Του Γ.Κ. Χατζόπουλου

τ. Λυκειάρχη

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Και ερχόμεθα στον Θράκα Ήρωα – Ιππέα, που βρέθηκε στην περιοχή του Δοξάτου, είναι ανάγλυφο αναθηματικό και ανήκει στους ύστερους ελληνιστικούς – πρώιμους ρωμαϊκούς χρόνους. Δυστυχώς το ανάγλυφο είναι κολοβό και ακέφαλο ως προς τη λίθινη στήλη. Λείπει προφανώς η επιγραφή η οποία συνοδεύει συνήθως αυτού του είδους τις παραστάσεις. Σ’ αυτό απεικονίζεται ο Ήρωας – Ιππέας με καλπάζον το άλογο και κατεύθυνση προς τα δεξιά. Το άλογο έχει ανυψωμένα τα μπροστινά πόδια, την κεφαλή προς τα οπίσω, την ουρά σχεδόν σηκωμένη.

Ο Ιππέας παριστάνεται κρατώντας με το αριστερό χέρι του το χαλινάρι, μέρος του οποίου εικονίζεται προς το δεξιό μέρος της κεφαλής του αλόγου.

Ο Ιππέας στο δεξί του χέρι κρατεί το μαστίγιο υπερυψωμένο με φόρα προς το δεξιό καπούλι του αλόγου, παροτρύνοντάς το να ενισχύσει την ταχύτητά του. Στραμμένος προς τα δεξιά ο Ιππέας φέρει χιτώνα και χλαμύδα, η οποία ανεμίζει. Το στόμα του αλόγου είναι μισάνοιχτο από τον πόνο που προκαλεί το χαλινάρι.

Η κίνηση του αλόγου με υπερυψωμένα τα μπροστινά τα πόδια, το κεφάλι του γέρνει προς τα πίσω, η χλαμύδα του ανεμίζει, το υπερυψωμένο δεξί χέρι του Ιππέα με το μη διακρινόμενο ευκρινώς μαστίγιο, το μισάνοιχτο στόμα του αλόγου, η ανασηκωμένη ουρά του, το τέντωμα της κοιλιάς του όλα αυτά είναι εύλογα της βιασύνης, η οποία διακρίνει τον Ιππέα, ο οποίος σπεύδει να προσφέρει τη βοήθειά του σε πιστό του, που του τη ζητεί και μάλιστα επειγόντως. Ο πιστός του κινδυνεύει και ο Ήρωας θεός νιώθει την ανάγκη να ανταποκριθεί στο παρακλητικό κάλεσμα του πιστού του.

Η όλη εικόνα μοιάζει με όσα διαλαμβάνονται σε δημοτικά τραγούδια του Πόντου, που ο χριστιανός πιστός ζητεί από τον μεγάλο προστάτη Άγιό του Γεώργιο εναγώνια τη βοήθειά του για να τον απαλλάξει από τον σοβαρό κίνδυνο, τον οποίο διατρέχει.

Εκτός από τα δημοτικά τραγούδια του Πόντου, η ίδια εικόνα παρουσιάζεται και στα δημοτικά τραγούδια του ελλαδικού και μικρασιατικού (προσφυγικού) χώρου, όπου ο Άγιος Γεώργιος καλείται εναγωνίως να σκοτώσει τον δράκο, ο οποίος κατακρατώντας το νερό της πηγής και στερώντας το από τους ανθρώπους, απαιτεί ως γεύμα του τη βασιλοπούλα για να μην πραγματοποιήσει την απειλή του.

Και ο Άγιος Γεώργιος ανταποκρινόμενος στην εναγώνια παράκληση του πιστού του, σπεύδει πρόθυμα και εξοντώνει το θεριό, σώζοντας τη βασιλοπούλα και απαλλάσσοντας από τη σκληρή δοκιμασία τους πιστούς του. Το άλογο λοιπόν, αυτό το γεμάτο σφρίγος, αντοχή, ταχύτητα και υπερηφάνεια, ήταν εύλογο να το εντάξει στην υπηρεσία του νέου θεού, που με τη φαντασία του έπλασε ο αρχαίος Θρακιώτης, ώστε να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις δικές του ανάγκες. Αυτού του είδους οι αντιλήψεις κυριαρχούσαν στη σκέψη των αρχαίων, όταν προέβαιναν στην επινόηση, λατρείας και καθιέρωσης νέων θεοτήτων.

Και δεν τον θέλανε κατά την ανάγλυφη αποτύπωση τον νέο θεό τους αδρανή, αλλά ακμαίο, δραστήριο και μαχητικό. Απ’ αυτήν την αντίληψη ξεκινώντας ενίσχυσαν τις σωματικές του δυνατότητες και με μέσα, τα οποία ενίσχυσαν την επιβολή του.

Έτσι εξηγείται η παρουσία δόρατος ή και ξίφους. Και επειδή η πλασμένη και με ανθρώπινες ιδιότητες θεότητα είχε ανάγκη και από σίτιση, ο νέος θεός ή θεοί συνοδεύονταν και από θηρευτικά σκυλιά, έχοντας ταυτόχρονα στη συνοδεία τους και τον πάνοπλο υπηρέτη, ο οποίος θα συνέδραμε και αυτός στην προστασία του θεού του, όταν εκείνος διέτρεχε κίνδυνο κατά την άσκηση του επικίνδυνου έργου του, δηλ. του κυνηγιού. Τα ζώα, που κυνηγούσαν ήταν αγριόχοιροι και ελάφια, τα οποία αφθονούσαν στη θρακική γη*.

(συνεχίζεται…)

*Δες Γ. Κ. Χατζοπούλου, Λαογραφικά Κρυονέρου Ανατολικής Θράκης, Τόμος Α’, Θεσσαλονίκη 1977.