ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΣΠΥΡΟΥ ΚΟΥΖΙΝΟΠΟΥΛΟΥ «ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ, Η ΒΑΣΤΙΛΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

  • «Η Γαλλική Βαστίλη μπροστά στο Γεντί Κουλέ θυμίζει σουίτα πεντάστερου ξενοδοχείου»
  • «Το γεγονός ότι πάνω από 12 ρεμπέτικα τραγούδια γράφτηκαν για το Γεντί Κουλέ, δείχνει και το πόσο άθλιες ήταν οι συνθήκες που επικρατούσαν»

ΡΕΠΟΡΤΑΖ

ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΙΟΥΤΟΠΟΥΛΟΣ

Εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του δημοσιογράφου και συγγραφέα Σπύρου Κουζινόπουλου «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τετάρτης 4 Μαρτίου 2026, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Δράμας.

Για το βιβλίο μίλησαν οι Νικόλαος Θ. Γεωργιάδης, διδάκτωρ ιστορίας, εκπαιδευτικός, Ράνια Κοσμίδου, Αντιπρόεδρος του Συλλόγου Δικαστικών Υπαλλήλων Δράμας, Δημήτρης Καζάκης, δάσκαλος, καθώς και ο ίδιος ο συγγραφέας. Χαιρετισμό απεύθυνε ο Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Δράμας Αναστάσιος Πούλιος. Στον χαιρετισμό του αναφέρθηκε στη σημασία της γνώσης των γεγονότων που αφορούν την ιστορία του σωφρονιστικού συστήματος στη χώρα μας και τη θέση του καθενός απέναντί τους, ιδίως για τους νομικούς που συμμετέχουν καθοριστικά στην λειτουργία της δικαιοσύνης και οφείλουν να γνωρίζουν αλλά και να τοποθετούνται απέναντι τόσο στην ιστορία όσο και στην σύγχρονη αντιμετώπιση των κρατουμένων, σε μια εποχή μάλιστα που στην περιοχή μας φιλοξενείται η δεύτερη μεγαλύτερη φυλακή (σε αριθμό κρατουμένων) της χώρας μετά από αυτήν του Κορυδαλλού (Κατάστημα Κράτησης Νικηφόρου Δράμας).

Ο κ. Γεωργιάδης παρουσίασε στην εισήγησή του άγνωστα στοιχεία για τις εκτελέσεις Δραμινών στο Γεντί Κουλέ στα χρόνια του Εμφυλίου πολέμου. Η κ. Κοσμίδου μίλησε για τη συνεισφορά του βιβλίου στην ανάδειξη σημαντικών ιστορικών γεγονότων στις πραγματικές τους διαστάσεις, καθώς και για τις εκτελέσεις γυναικών στα χρόνια του Εμφυλίου, φέρνοντας ως παράδειγμα την υπόθεση της ηρωίδας Κούλας Ελευθεριάδου. Ο κ. Καζάκης, χρησιμοποιώντας ένα πλούσιο οπτικό υλικό, αναφέρθηκε στην παρουσίαση του ζητήματος των φυλακών και γενικά του σωφρονιστικού συστήματος διαχρονικά μέσα από τα βιβλία γνωστών συγγραφέων αλλά και τα σκίτσα δημιουργών.

Στην ομιλία του ο συγγραφέας κ. Κουζινόπουλος, πέρα από την αναφορά του σε σημαντικά κεφάλαια του βιβλίου του, αναφέρθηκε στη λειτουργία την περίοδο 1946-1951 του Έκτακτου Στρατοδικείου Δράμας, που δίκαζε υποθέσεις για τους Νομούς Δράμας και Καβάλας. Όπως επεσήμανε, την εξαετία αυτή, είχε εκδώσει ετυμηγορίες για 2.386 πολίτες στους οποίους επιβλήθηκε σε 235 από αυτούς η ποινή του θανάτου, 90 καταδικάστηκαν σε ισόβια, 159 σε πρόσκαιρα δεσμά από 10 έως 20 χρόνια, 14 σε ειρκτή (5-10 χρόνια), 441 σε ποινές φυλάκισης μέχρι 5 χρόνια, ενώ 562 απαλλάχθηκαν και 883 αθωώθηκαν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο της βιβλιοπαρουσίασης μουσικό συγκρότημα παρουσίασε 7 τραγούδια που έχουν γραφτεί για το Γεντί Κουλέ.

Η εκδήλωση, η οποία τελέστηκε υπό την αιγίδα του Μορφωτικού Ιδρύματος της Ένωσης Συντακτών Μακεδονίας – Θράκης, διοργανώθηκε από τον Σύλλογο Δικαστικών Υπαλλήλων Δράμας, τον Σύλλογο Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Νομού Δράμας, τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Δράμας και τις εκδόσεις IANOS.

«Είναι ένα έργο ζωής, καθώς για πάνω από 50 χρόνια συγκέντρωνα το υλικό»

Στο βιβλίο «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης», ο Σπύρος Κουζινόπουλος, μέσα από ένα πλήθος μαρτυριών, ντοκουμέντων και αρχειακού υλικού, παρουσιάζει την εξέλιξη του Επταπυργίου, από τη λειτουργία του ως κάστρου της Θεσσαλονίκης και αργότερα ως φυλακής, από την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας στην πόλη, το 1896 που άνοιξε, μέχρι το κλείσιμο το 1989. Παράλληλα, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου παρουσιάζονται ακόμη τα σημαντικότερα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στη Θεσσαλονίκη και την υπόλοιπη Μακεδονία και Θράκη στη διάρκεια ενός περίπου αιώνα. Στο τέλος του βιβλίου, παρατίθεται ένας πλήρης σχεδόν κατάλογος με τα ονόματα των εκατοντάδων εκτελεσμένων των περιόδων της Γερμανικής κατοχής και του Εμφυλίου, μεταξύ των οποίων και Δραμινών, «εις τον συνήθη τόπον» πίσω από το Γεντί Κουλέ, καθώς επίσης και ένα πλούσιο υλικό τεκμηρίωσης με φωτογραφίες, έγγραφα, εφημερίδες της εποχής κ.α.

Σε δηλώσεις του στα τοπικά Μ.Μ.Ε., ο δημοσιογράφος και συγγραφέας κ. Κουζινόπουλος σημείωσε: «Για μένα είναι ένα έργο ζωής, καθώς για πάνω από 50 χρόνια συγκέντρωνα το υλικό. Ξεκίνησα στα τέλη του 1974, όταν έπεσε στα χέριά μου μια χειρόγραφη εφημεριδούλα που έβγαζαν οι πολιτικοί κρατούμενοι της περιόδου 1945-1947. Γράφονταν στο χέρι, με βάση πληροφορίες που συγκέντρωναν οι κρατούμενοι στη διάρκεια του επισκεπτηρίου, είτε από τους συγγενείς τους, είτε από τους συνηγόρους, και στη συνέχεια έβγαινε ένα φύλλο. Κυκλοφορούσε χέρι με χέρι, το διάβαζε ένας, το έδινε στον άλλο. Έτσι ξεκινώντας από εκεί, βρήκα και τους ανθρώπους που συνέτασσαν την εφημερίδα. Είναι τόσο καλλιγραφικά τοποθετημένα τα γράμματα το ένα δίπλα στο άλλο, που αν την δει κανείς σε μια απόσταση ενός μέτρου, νομίζει ότι είναι βγαλμένη από τυπογραφείο.

Από εκεί άρχισα να συγκεντρώνω υλικό. Βρήκα πάρα πολλά πράγματα. Μαρτυρίες δεκάδων κρατούμενων –και πολιτικών και ποινικών- και έτσι μέσα από το βιβλίο μου περνάει όλη η ιστορία, όχι μόνο του Γεντί Κουλέ από το 1896 που άνοιξε ως φυλακή μέχρι το 1989 που έκλεισε, δηλαδή στη διαδρομή ενός αιώνα, αλλά περνάει όλη η ιστορία της Θεσσαλονίκης και της υπόλοιπης Βόρειας Ελλάδας αυτή την περίοδο.

Ξεκινώντας από την περίοδο της Τουρκοκρατίας, μετά την περίοδο του Μεσοπολέμου, αναφέρω μια σειρά από εκπληκτικές αποδράσεις που είχαν γίνει μέσα από το Επταπύργιο. Πάμε στα γεγονότα του Μάη του 1936 με τις μεγάλες απεργίες των καπνεργατών και στη Θεσσαλονίκη και στη Δράμα και στην Καβάλα και στις Σέρρες. Αναφέρομαι στους 500 κρατούμενους που είχαν εκτελέσει οι Γερμανοί στο Γεντί Κουλέ, στην περίοδο της Κατοχής, μεταξύ των οποίων και κάποιους Δραμινούς. Στον Εμφύλιο πόλεμο σημειώνονται 400 εκτελέσεις πολιτικών κρατουμένων. Είναι τα λείψανα που το τελευταίο διάστημα βρέθηκαν πίσω από το Γεντί Κουλέ σε έξι ομαδικούς τάφους. Τέλος κλείνω με την υπόθεση Παγκρατίδη, ένα νεαρό παιδί που θεωρήθηκε ως δράκος του Σέιχ Σου και εκτελέστηκε, αν και τα στοιχεία βοούσαν ότι δεν ήταν αυτός ο άνθρωπος που διάρπαξε τα εγκλήματα, εκεί στο Γεντί Κουλέ. Κλείνω με την υπόθεση των δύο θαρραλέων εισαγγελέων, Γιαταγάνα και Λογοθέτη, οι οποίοι την περίοδο 1985-1988 αποκάλυψαν όλον τον βόρβορο που επικρατούσε μέσα στο Επταπύργιο, διακίνηση ναρκωτικών, βασανιστήρια από φύλακες σε βάρος κρατουμένων, βιασμοί νεαρών κρατουμένων, χρηματισμοί κλπ. Όταν αυτά ήρθαν στο φως, αντί οι δύο εισαγγελείς να επιβραβευτούν, τους εξανάγκασαν σε παραίτηση, γιατί ήθελαν να κουκουλωθούν όσα εγκλήματα είχαν αποκαλύψει».

Ακόμη, ο κ. Κουζινόπουλος επεσήμανε: «Το γεγονός ότι πάνω από 12 ρεμπέτικα τραγούδια γράφτηκαν για το Γεντί Κουλέ, δείχνει και το πόσο άθλιες ήταν οι συνθήκες που επικρατούσαν. Αποκλήθηκε κολαστήριο, χώρος βασανιστριών, μέχρι το σημείο, αυτά τα στοιχεία που προέκυψαν, με έκαναν κάποια στιγμή να πω ότι τελικά η Γαλλική Βαστίλη μπροστά στο Γεντί Κουλέ θυμίζει σουίτα πεντάστερου ξενοδοχείου. Ήταν τόσο άθλια τα πράγματα μέσα στις φυλακές Επταπυργίου».

«Ίσως θα έπρεπε να διδάσκεται και στα σχολεία αυτό το βιβλίο»

Ο δάσκαλος κ. Καζάκης, μιλώντας στα τοπικά Μ.Μ.Ε., υπογράμμισε ότι «το βιβλίο είναι πάρα πολύ αξιόλογο, κατά την άποψή μου, και είναι χρήσιμο να διαβαστεί από όλους, αν είναι δυνατόν» και πρόσθεσε: «Ίσως θα έπρεπε να διδάσκεται και στα σχολεία αυτό το βιβλίο». Επίσης, επεσήμανε: «Γεννά πάρα πολλά συναισθήματα. Το σημαντικότερο είναι πώς αλλάζει άρδην την εικόνα που έχουμε για τη φυλακή. Γιατί νομίζω ότι όλοι από τις παραστάσεις που έχουμε, έχουμε μια εσφαλμένη εικόνα. Σε αυτό θέλω να σταθώ εγώ. Στο τι έρχεται να προσθέσει και πώς έρχεται να μας δώσει πλέον μια πραγματική εικόνα. Δεν μπορούμε πλέον να λέμε εγώ δεν ήξερα ή δεν μπορούσα να το φανταστώ, γιατί τώρα ξέρουμε».

Ο διδάκτωρ ιστορίας και εκπαιδευτικός κ. Γεωργιάδης στάθηκε ιδιαίτερα στους πολιτικούς κρατούμενους και εκτελεσμένους στο Γεντί Κουλέ, ανάμεσα στους οποίους περιλαμβάνονται και 7 Δραμινοί, καθώς και 4 ακόμη, οι οποίοι εκτελέστηκαν στο «Παύλος Μελάς» και αναφέρονται στο βιβλίο. Όπως είπε, «μέσα από αυτή τη βιβλιοπαρουσίαση, πιστεύω ότι αναδεικνύεται περισσότερο το πολιτικό κίνητρο και η ιδεολογία και τα πιστεύω και τα ιδανικά των συγκεκριμένων εκτελεσμένων, οι οποίοι έμειναν αλύγιστοι, δεν λύγισαν μπροστά στον θάνατο και αντιμετώπισαν, όπως και στην Καισαριανή οι 200 κομμουνιστές, είδαν τον θάνατο στα μάτια και έμειναν πιστοί στα ιδανικά τους, όντας και αυτοί κομμουνιστές».

Η Αντιπρόεδρος του Συλλόγου Δικαστικών Υπαλλήλων Δράμας κ. Κοσμίδου τόνισε ότι το βιβλίο αποτελεί «ιστορικό πόνημα πολυετούς μελέτης, το οποίο έχουμε την τύχη να έχουμε στα χέριά μας» και επεσήμανε για τις φυλακές του Γεντί Κουλέ ότι αποτελούσαν «ένα κολαστήριο, ένα κάτεργο, όπου χιλιάδες αγωνιστές άφησαν την τελευταία τους πνοή ή φυλακίστηκαν και στη συνέχεια εκτελέστηκαν».

«Εξαιρετικά απαραίτητο να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα γεγονότα και τις ιστορίες αυτού του τόπου»

Ο Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Δράμας κ. Πούλιος δήλωσε: «Θεωρώ ότι είναι ιδιαίτερη τιμή για την πόλη μας που φιλοξενεί τον κ. Σπύρο Κουζινόπουλο. Όχι μόνο για την παραγωγή του βιβλίου, αλλά για τη συνολική πορεία του τόσο στη δημοσιογραφική κατεύθυνση όσο κυρίως στην ιστορική. Είναι ένας άνθρωπος, ο οποίος έχει ασχοληθεί εδώ και πολλά χρόνια με την ιστορία του τόπου μας, κυρίως την ιστορία της Βόρειας Ελλάδας και δη της Θεσσαλονίκης. Συμβάλλει τα μέγιστα στην ιστορική μνήμη και θεωρώ ότι στις εποχές που ζούμε είναι εξαιρετικά απαραίτητο όχι μόνο να έχουμε ιστορική μνήμη, αλλά να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα γεγονότα και τις ιστορίες αυτού του τόπου, να έχουμε στάση απέναντι σε αυτά, κυρίως για να μην τα ξαναζήσουμε.

Για όλους αυτούς τους λόγους, νομίζω ότι είναι μια ιδιαίτερη στιγμή για τη Δράμα, και για το θέμα, η ιστορία του Γεντί Κουλέ και γενικά των φυλακών της Θεσσαλονίκης είναι μια ιστορία που συνδέεται άμεσα με τους αγώνες που έχουν γίνει τόσο κατά την περίοδο της Κατοχής όσο και πριν και μετά στον τόπο αυτό.

Επίσης σημαντικό είναι ότι οι συνθήκες κράτησης, που περιγράφονται αδρά μέσα στο βιβλίο, οι απάνθρωπες συνθήκες κράτησης στις φυλακές του Γεντί Κουλέ είναι ένα στίγμα για την εποχή μας και ευτυχώς που το 1989 οι φυλακές αυτές έκλεισαν οριστικά».