ΑΡΘΡΟ

Του Γ.Κ. Χατζόπουλου

τ. Λυκειάρχη

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Η προσθήκη του χαρακτηρισμού Ήρωας στο όνομα του νέου θεού δεν είναι ξένη προς την ελληνική μυθολογία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Ηρακλής, τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες κατέταξαν στη χορεία των ημιθέων – ηρώων για τις πολλαπλές κοινωνικές προσφορές του.

Αλλά και η παρουσία φιδιού στο ανάγλυφο, το οποίο περιελίσσεται σε κορμό δένδρου, μας οδηγεί στη λατρεία των Εβραίων, αλλά και στην Παλαιά Διαθήκη, όπου ο όφις εξαπατά τη γυναίκα, ευρισκόμενος σε περιέλιξη σε δέντρο.

Σε κάποιες ανάγλυφες παραστάσεις του θεού Θράκα Ήρωα Ιππέα υπάρχουν βωμοί και νεκρόδειπνα. Όλα αυτά οδηγούν στη γένεση του χαρακτηρισμού του ως καταχθόνιου. Νομίζουμε πως εδώ δανείστηκε ο Θράκας το έργο του ψυχοπομπού Ερμή, ο οποίος με τη βοήθεια του Χάροντος οδηγούσε τις ψυχές στον ποταμό Αχέροντα. Αλλά και τα παρουσιαζόμενα στις ανάγλυφες παραστάσεις νεκρόδειπνα έδωσαν τη θέση τους στα σημερινά μνημόσυνα.

Αυτή λοιπόν η ιδιότητα του Θράκα Ήρωα Ιππέα ως ψυχοπομπού ανακυκλώνεται στο νεοελληνικό δημοτικό τραγούδι. Είναι χαρακτηριστικοί οι ακόλουθοι στίχοι: «Μόνο διαβαίνει ο Χάροντας με τους αποθαμένους. Σέρνει τους νιους από μπροστά, τους γέροντες κατόπι, τα τρυφερά παιδόπουλα στη σέλα αραδιασμένα» (Δ. Πετρόπουλου, Λαογραφία, σ. 156).

Ο Θράκας Ιππέας Ήρωας ταυτίστηκε με τον Άγιο Γεώργιο. Έφιππος ο Θράκας Ήρωας, έφιππος και ο Άγιος Γεώργιος. Με το κοντάρι εξοντώνει ο Θράκας Ιππέας το θηρίο, με το κοντάρι του εξοντώνει ο Άγιος Γεώργιος το δράκοντα και σώζει τη βασιλοπούλα, που σύντομα επρόκειτο να γίνει γεύμα του θηρίου: «Έτσι ήταν της τύχης μου, που ήμουν βασιλοπούλα να γίνω θύμα του θεριού η μόνη ρηγοπούλα, θύμα θα γίνω του θεριού για να ‘ρθει να δειπνήσει για να αφήσει το νερό τη χώρα να δροσίσει … Για πες μου, νέε ένδοξε, πώς λένε τ’ όνομά σου; – Γεώργιος ονομάζομαι απ’ την Καππαδοκία».

Ο ταυτισμός του Θράκα Ιππέα Ήρωα με τον Άγιο Γεώργιο ως Καβαλάρη έχει τη συμβολική σημασία της ταχύτητας, που χαρακτηρίζει το άλογο. Επιβεβαιώνει τον χαρακτηρισμό του σωτήρα και αποτυπώνεται σε δημοτικό τραγούδι του Πόντου με τίτλο «Ο Γιάννης και η καλή του»:

«Αγιώρ’, Αγιώρ’ εγλήγορε μ’, Αγιώρ’ ανδρειωμένε μ’, ’ς σον ουρανόν θενά προφτάνις, τον Γιάννεν κι άλλα χρόνια». Εδώ, κατά την αντίληψη του Ποντίου λαϊκού ποιητή, ο Άγιος Γεώργιος, πέρα από την ταχύτητα, την οποία του προσδίδει η χρήση του αλόγου, λειτουργεί ως μεσολαβητής στο Θεό για την παράταση της ζωής του συζύγου (Γιάννη) της νέας.

Θα κλείσω την αναφορά μου στον Θράκα Ιππέα Ήρωα με την ακόλουθη επισήμανση τόσο στη Θράκη, όσο και εδώ στη Δράμα.

Το ανάγλυφο με την έφιππη παράστασή του είχε εντοιχισθεί στην είσοδο του Φρουρίου της Αίνου της Θράκης, αλλά θα πρέπει να είχε εντοιχισθεί και σε άλλα προστατευτικά κτίσματα, όπως στη Θάσο, στη νήσο Λήμνο, στους Φιλίππους, στην Καβάλα και στη Μ. Ασία, ασφαλώς για προστασία.

Αυτό το σκοπό επιτελούσε και ο εντοιχισμός του στον περίβολο του ιερού ναού των Εισοδίων της Χωριστής (παλαιότερα Αγίου Γεωργίου) και μάλιστα σε εμφανέστατη θέση στη μια πλευρά της κεντρικής εισόδου, ασφαλώς, ταυτιζόμενος με τον Άγιο Γεώργιο πρόσφερε μαζί με τους χριστιανικούς αγίους την προστασία του στον ευσεβή λαό της Χωριστής.

Ίσχυσε για μια ακόμη φορά η αρχή ότι ο χριστιανισμός αντιμαχόμενος τον παγανισμό περιέβαλε με τον δικό του μανδύα τον ανηλεή αντίμαχό του.

(συνεχίζεται…)