Του Captain Νικόλαου Κ. Μεταξά

ATPL

AIRLINE PILOT

B737NG AIRBUS 320

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Μια νέα ερευνητική υπόθεση εστιάζει επίσης στην έλλειψη του νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη από το μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου.

Ο Emil Cocarro από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο αναφέρει ότι τα άτομα με ανεπάρκεια του νευροδιαβιβαστή αυτού από το μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου παρουσιάζουν την τάση να «ξεσπούν» ξαφνικά και απρόβλεπτα με ένα είδος έντονης θυμικής αντίδρασης. O Cοcarro υποστηρίζει ότι η αντίδραση αυτή θα έπρεπε να καταχωρηθεί ως μια ακόμη περίπτωση ιατρικής νόσου, υπογραμμίζοντας επίσης ότι ποσοστό περίπου 1 έως 3% του πληθυσμού εκδηλώνει αυτή τη διαταραχή. Πιο συγκεκριμένα, η σεροτονίνη δρα ως αναχαιτιστικός παράγοντας στο μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου, παρεμποδίζοντας την εκδήλωση της επιθετικής αντίδρασης. Η αναχαίτιση αυτή λαμβάνει χώρα χωρίς το υποκείμενο να το συνειδητοποιεί, παρέχοντας με αυτό τον τρόπο επιπλέον χρόνο γνωστικής επεξεργασίας των πληροφοριών για μια πιο ελεγχόμενη αντίδραση. Σε περίπτωση όμως που παρουσιάζεται ανεπάρκεια σεροτονίνης, ο μηχανισμός αναχαίτισης δεν λειτουργεί, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται μια έγκαιρη παρέμβαση.

Παρόλα αυτά πολλοί ερευνητές τονίζουν ότι η υπόθεση αυτή δεν εξηγεί σε καμία περίπτωση τα περιστατικά ακραίας βίας που εκδηλώνονται συχνά στο οδόστρωμα, τη συμπεριφορά του οδηγού που επιτίθεται μαινόμενος σε άλλον οδηγό αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις ή ακόμη και τις περιπτώσεις όπου κάποιος πυροβολείται για μια ασήμαντη παραβίαση του κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Πολλοί ερευνητές τονίζουν ότι η εξήγηση του φαινομένου βρίσκεται τελικά στο γεγονός ότι ένα άτομο σε κατάσταση συναισθηματικής φόρτισης δεν παρουσιάζει την ίδια αποτελεσματικότητα στη γνωστική επεξεργασία των πληροφοριών που λαμβάνει από το περιβάλλον του. Πράγματι, πραγματοποιήθηκε ένα πείραμα στο οποίο τα άτομα που συμμετείχαν έβλεπαν φωτογραφίες οι οποίες μπορούσαν να προκαλέσουν έντονα θετικά ή αρνητικά συναισθήματα ή, αντιθέτως, φωτογραφίες που είχαν πιο «ουδέτερο» περιεχόμενο, και στη συνέχεια καλούνταν να επιτελέσουν απλούς αριθμητικούς υπολογισμούς.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα που είχαν δει τις φωτογραφίες που προκαλούσαν συναισθηματική φόρτιση χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για τους υπολογισμούς, οι οποίοι επιπλέον δεν ήταν ιδιαίτερα ακριβείς. Με τη χρήση λειτουργικής απεικόνισης μαγνητικού συντονισμού (functional magnetic resonance imaging, fMRI) ο Raichle παρατήρησε ότι οι συμμετέχοντες της πρώτης κατηγορίας παρουσίαζαν έντονη διέγερση σε περιοχές του εγκεφάλου όπως η αμυγδαλή αλλά και σε άλλες υποφλοιώδεις περιοχές που σχετίζονται με τη συναισθηματική επεξεργασία διαφόρων συμβάντων. Υπό άλλες συνθήκες, αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου, ιδιαίτερα κατά την εκτέλεση γνωστικών λειτουργιών, παραμένουν αδρανείς.

Οδηγούμαστε λοιπόν στη υπόθεση ότι κατά την οδήγηση, γεγονότα που προκαλούν συναισθηματική φόρτιση διεγείρουν τις συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, εμποδίζοντάς μας να σκεφτούμε και να αντιδράσουμε με πιο συνετούς τρόπους. Όπως εξηγεί και ο Raichle, για τους προγόνους μας που αντιμετώπιζαν ξαφνικές επιδρομές από εχθρούς μπορεί αυτή η αντίδραση να ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη έως και σωτήρια! Για την ασφάλεια των οδηγών στο οδόστρωμα όμως, μάλλον τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα αρνητικά!

 

Περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την επιθετικότητα

 

Έχει διαπιστωθεί ότι υπάρχουν διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες που, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, μπορούν να προκαλέσουν επιθετικότητα ή να αυξήσουν την πιθανότητα εκδήλωσής της.

 

Θόρυβος

 

Η σύγχρονη βιβλιογραφία αναφέρει ότι ο θόρυβος αποτελεί μια ιδιάζουσα μεταβλητή, επηρεάζοντας την ένταση της επιθετικότητας που έχει ήδη προκληθεί από άλλη αιτία. Με άλλα λόγια, ο θόρυβος ουσιαστικά επηρεάζει άμεσα το βαθμό ματαίωσης που βιώνει το άτομο παρά την ίδια την επιθετικότητα. Η πιθανότητα να εντοπιστεί σχέση αιτίας-αποτελέσματος μεταξύ των δύο μεταβλητών φαίνεται να εξαρτάται και από το βαθμό που το υποκείμενο νιώθει ότι ελέγχει το θόρυβο. Εάν νιώθει ότι δεν ελέγχει την ένταση ή τη διάρκεια ενός ενοχλητικού θορύβου, τότε η πιθανότητα να αυξηθεί η επιθετικότητά του, από κάποια άλλη αιτία, είναι σημαντική.

Οι προεκτάσεις των όσων προαναφέραμε, όσον αφορά τη διαδικασία της οδήγησης, είναι σημαντικές: μέσα στην κυκλοφοριακή συμφόρηση ο θόρυβος από τα άλλα οχήματα μπορεί να μειώσει την αντοχή του οδηγού στη ματαίωση, με αποτέλεσμα οποιαδήποτε επιθετικότητα εκδηλωθεί στη συνέχεια να έχει μεγαλύτερη ένταση και βαθμό επικινδυνότητας.

 

Θερμοκρασία

 

Είναι γεγονός ότι η καταγραφή βίαιων εγκλημάτων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού αυξάνεται. Με παρόμοιο τρόπο σημειώνεται άμεση συσχέτιση μεταξύ της υψηλής θερμοκρασίας και της αύξησης της επιθετικότητας. Σημαντική παράμετρο και σε αυτή την περίπτωση αποτελεί ο βαθμός ελέγχου που έχει το άτομο επί της θερμοκρασίας. Εάν νιώθει ότι δεν μπορεί να αποφύγει την υψηλή θερμοκρασία, το γεγονός αυτό δρα αυξητικά στην επιθετικότητά του.

 

Συνωστισμός

 

H άμεση επίδραση του συνωστισμού στην επιθετικότητα είναι δύσκολο να εντοπιστεί πειραματικά καθότι, σε αντίθεση με το θόρυβο και τη θερμοκρασία, η αίσθηση του συνωστισμού αποτελεί μια καθαρά υποκειμενική εμπειρία για το άτομο. Σε σχετικά πειράματα, μελετάμε το συσχετισμό μεταξύ της πυκνότητας του πληθυσμού ή του διαθέσιμου «προσωπικού χώρου» και της επιθετικότητας, μόνο στην περίπτωση όμως που το υποκείμενο τα αντιλαμβάνεται ως μια κατάσταση συνωστισμού. Βέβαια, σε συνέχεια των όσων προαναφέρθηκαν, αυτό που συμπεραίνουμε είναι ότι σε περίπτωση κυκλοφοριακής συμφόρησης, όπου ο θόρυβος και η θερμοκρασία ασκούν τη μεγαλύτερη επίδρασή τους, η αίσθηση του συνωστισμού θα παρουσιάζεται και αυτή κατά πολύ αυξημένη.

 

Διαπροσωπική επικοινωνία

 

Η διαδικασία της οδήγησης δεν παρέχει τη δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας προκειμένου, για παράδειγμα, οι οδηγοί να εξηγήσουν την αιτία μιας παραβίασης ή να ζητήσουν συγγνώμη. Πολλές φορές, μάλιστα, συμβαίνει ένας οδηγός να κάνει μια απολογητική χειρονομία και αυτή να παρερμηνεύεται από τον άλλον. Όπως εξηγούν οι D. Connell & Μ. Joint (1996), κάτι παρόμοιο δεν συμβαίνει σε έναν άλλο δημόσιο χώρο, σε ένα κατάστημα ή σε έναν κινηματογράφο.

(συνεχίζεται…)

 

Πηγές

www.ow.gr

Psycology.grAltius mind Institute

AAA Foundation for Traffic Safety. USA.

Shinar, David. Aggressive driving: the contribution of the drivers and the situation. Israel : Ben Gurion University of the Negev,

Bjorklund, Gunilla M. Driver irritation and aggressive behavior. Sweden