Επιθετική οδηγική συμπεριφορά και όχι μόνο (Μέρος Δ’)

Του Captain Νικόλαου Κ. Μεταξά

ATPL

AIRLINE PILOT

B737NG AIRBUS 320

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Ατομικές Διαφορές

Οι ατομικές διαφορές στην προδιάθεση για επιθετικότητα μπορεί να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην οδήγηση, επηρεάζοντας ουσιαστικά και το αποτέλεσμα μιας συμπλοκής στον δρόμο. Η σύγχρονη βιβλιογραφία εξηγεί ότι κατά τη διαδικασία της οδήγησης, όπου η λεκτική επικοινωνία δεν είναι εφικτή και ο οδηγός ουσιαστικά «ερμηνεύει» ο ίδιος καθαρά υποκειμενικά τις ενέργειες των άλλων οδηγών, η ατομική προδιάθεση για εκδήλωση επιθετικότητας παίζει καθοριστικό ρόλο στη βίαιη ή μη αντίδρασή του και στον τρόπο που θα εξελιχθεί η συγκεκριμένη σύγκρουση.

Αίτια επιθετικής οδήγησης

Είναι γεγονός ότι πολλά περιστατικά επιθετικής οδήγησης μπορεί να προκληθούν από απλή ασυνεννοησία μεταξύ των οδηγών. Ο οδηγός ενός αυτοκινήτου μπορεί απλά στιγμιαία να κάνει ένα λάθος, ο άλλος οδηγός όμως να το αντιληφθεί ως επιθετική ενέργεια εις βάρος του. Επίσης, πολλές έρευνες υποδεικνύουν ότι ένα βίαιο συμβάν στο δρόμο μπορεί να οφείλεται και σε ένα γεγονός άσχετο με αυτό. Ένας οδηγός μπορεί να είναι πολύ εκνευρισμένος από την εργασία του ή μόλις να είχε κάποια οικογενειακή διένεξη. Είναι πάντως γεγονός ότι η αύξηση της κίνησης και η πίεση του χρόνου μπορούν να δώσουν το ερέθισμα για να εκδηλωθεί ο εκνευρισμός που έχει συσσωρεύσει το άτομο καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας και για διάφορες αιτίες.

Παράλληλα ο άνθρωπος από τη φύση του έχει την ανάγκη να προασπίσει αυτό που νιώθει ως «προσωπικό του χώρο». Η κυκλοφοριακή συμφόρηση και οι απροσεξίες των άλλων οδηγών φαίνεται να απειλούν έντονα το «χώρο» αυτό, πόσο μάλλον το αυτοκίνητο το οποίο αποτελεί επίσης μια προέκταση του «προσωπικού χώρου» του κάθε οδηγού. Μάλιστα, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι ο χώρος αυτός επεκτείνεται και σε κάποια συγκεκριμένη απόσταση γύρω από το αυτοκίνητο, παρέχοντας στον οδηγό τα όρια πέρα από τα οποία καλείται να αντιδράσει αστραπιαία για να τον προασπίσει. Εάν λοιπόν συμβεί κάτι τέτοιο, και η λεκτική επικοινωνία δεν είναι εφικτή, μπορούν να χρησιμοποιηθούν πιο επιθετικές μέθοδοι, όπως το κορνάρισμα ή η εναλλαγή των φώτων κλπ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ο αμυνόμενος οδηγός μπορεί να κλιμακώσει τη διαμάχη για επιπλέον επιβεβαίωση της κυριαρχίας του. Όπως, δηλαδή, ένα αμυνόμενο ζώο θα εξέλθει από τη φωλιά του κυνηγώντας τον εισβολέα μακριά από αυτή, έτσι και ο οδηγός μπορεί να κυνηγήσει τον άλλο οδηγό, μόνο που, βέβαια, σε αυτή την περίπτωση το αποτέλεσμα μπορεί να είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.

Τέλος, πολλές έρευνες υπογραμμίζουν και τη διαδικασία «απο-προσωποποίησης» που συμβαίνει κατά την οδήγηση, η οποία δεν επιτρέπει το συσχετισμό με τον άλλον οδηγό ως άνθρωπο και όχι ως ένα αυτοκίνητο ή ένα αντικείμενο γενικότερα.

Πολλοί οδηγοί αναφέρουν ότι τους έκλεισε τον δρόμο ένα Ford Fiesta ή ένα κόκκινο Opel Corsa και όχι ένας άλλος οδηγός, ο οποίος έχει ανθρώπινα χαρακτηριστικά, μπορεί να είναι πατέρας δύο παιδιών, να έχει συναισθήματα, καθημερινά προβλήματα κλπ. O ψυχολόγος Arnold Nerenberg από το Λος Άντζελες περιγράφει χαρακτηριστικά την περίπτωση δύο οδηγών οι οποίοι «…βγήκαν από τον δρόμο, σταμάτησαν και άρχισαν να τρέχουν ο ένας προς το μέρος του άλλου για να χειροδικήσουν, μέχρι που, μόλις ήρθαν πιο κοντά, αναγνώρισαν ότι ήταν γείτονες»!

Ο Steve Stradling από το Πανεπιστήμιο Napier (1997) εξηγεί ότι σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται και το πρόβλημα με τη διαδικασία της οδήγησης, ότι δηλαδή αλληλεπιδρούμε με τα άλλα οχήματα δεχόμενοι μόνο «μερική» πληροφόρηση για τον οδηγό δίπλα μας, καταλήγοντας να λειτουργούμε βάσει στερεοτύπων. Η διαδικασία της «απο-προσωποποίησης» είναι δύσκολο να διαδραματιστεί σε ένα κατάστημα ή σε κάποιον άλλον δημόσιο χώρο όπου το άτομο βρίσκεται απέναντί μας, μπορούμε να δούμε την έκφραση του προσώπου του, την εμφάνισή του, να διαισθανθούμε τις προθέσεις του. Η D. Connell, ψυχολόγος του Συλλόγου Αυτοκινητιστών (ΑΑ) στη Μ. Βρετανία, παρατηρεί ότι, πράγματι, είναι πολύ δύσκολο να επικοινωνήσουμε με κάποιον που βρίσκεται σε ένα άλλο όχημα. «Έχουμε δει συχνά περιπτώσεις κατά τις οποίες η προσπάθεια κάποιου οδηγού να ζητήσει συγγνώμη από έναν άλλον οδηγό πραγματικά παρερμηνεύτηκε και έπεσε στο κενό»!

Συναισθηματικά διαταραγμένη οδήγηση;

Oι L. James & D. Nahl από το Πανεπιστήμιο της Χαβάης σε σχετικό άρθρο τους υποστηρίζουν την άποψη ότι η επιθετική οδήγηση είναι ουσιαστικά το αποτέλεσμα οδήγησης υπό μια «διαταραγμένη συναισθηματική κατάσταση». Οι οδηγοί «μαθαίνουν», από μικρά παιδιά παρατηρώντας τους γονείς τους ως επιθετικούς οδηγούς, έως και την εκπαίδευσή τους στην οδήγηση όπου δεν διδάσκονται μαθήματα «συναισθηματικής νοημοσύνης», να επιτρέπουν στον εαυτό τους να οδηγεί υπό την επήρεια συναισθηματικών καταστάσεων απαγορευτικών για την οδική ασφάλεια. Ποιες είναι αυτές οι «συναισθηματικά διαταραγμένες καταστάσεις»;

-Η επήρεια αλκοόλ, ναρκωτικών, φαρμάκων, υπνηλίας, κατάθλιψης ή έντονου σωματικού πόνου

-Ο θυμός και η μανία

-Ο φόβος και ο πανικός

-Η επήρεια του στρες

-Η διάσπαση της προσοχής

-Η παρακινδυνευμένη συμπεριφορά (risk taking behavior)

-Η τάση ανταπόδοσης και αντεκδίκησης

-Η υπερβολική βιασύνη και η παρορμητικότητα υπό την πίεση του χρόνου

-Η τάση για παραβατική συμπεριφορά και γελοιοποίηση των αστυνομικών οργάνων που επιτηρούν την κίνηση

-Η κατ’ εξακολούθηση έλλειψη σεβασμού στους άλλους, η προκατειλημμένη σκέψη και η εξαγωγή λανθασμένων συμπερασμάτων για τους άλλους οδηγούς.

-Η ανικανότητα συνειδητοποίησης των προσωπικών σφαλμάτων και η άρνηση αποδοχής τους

(συνεχίζεται…)

Πηγές

www.ow.gr

Psycology.grAltius mind Institute

AAA Foundation for Traffic Safety. USA.

Shinar, David. Aggressive driving: the contribution of the drivers and the situation. Israel : Ben Gurion University of the Negev,

Bjorklund, Gunilla M. Driver irritation and aggressive behavior. Sweden