ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΥ ΚΩΣΤΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ
- «Δεν αποτελεί πρωτογενώς μακεδονικό τάφο του 4ου αιώνα π.Χ., αλλά ένα λατρευτικό οικοδόμημα ελληνιστικής εποχής, το οποίο σε μεταγενέστερη φάση απέκτησε και ταφική χρήση»
- «Η παρούσα πρόταση δεν βασίζεται σε συμβολικούς συνειρμούς, αλλά σε συνδυαστική ανάλυση πολλαπλών κατηγοριών δεδομένων»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΙΟΥΤΟΠΟΥΛΟΣ
Συνέντευξη στην εφημερίδα «Εργασία… συν» παραχώρησε ο αρχαιολόγος κ. Κώστας Τριανταφυλλίδης, ο οποίος πρόσφατα παρουσίασε στο κοινό μια συνολική ερμηνεία του μνημείου του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη και πρότεινε μια νέα ανάγνωση της φύσης, της χρονολόγησης και της χρήσης του μνημείου.
Συγκεκριμένα, στις 18 Φεβρουαρίου 2026, στο Δημοτικό Ωδείο Δράμας, ο κ. Τριανταφυλλίδης, στο πλαίσιο διάλεξής του, με θέμα «Επανερχόμενοι στον Τύμβο Καστά: Νέα αρχαιολογική ανάγνωση του μνημείου της Αμφίπολης», διατυπώθηκε η θέση ότι το μνημείο του Τύμβου Καστά κατασκευάστηκε από τον Φίλιππο τον Ε’ στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του ως τριμερής ναός του Σέραπη και της Ίσιδας όπου λατρεύεται ως σύνναος θεός και ο ίδιος.
Κεντρικός άξονας της εισήγησης αποτέλεσε η θέση ότι ο τύμβος και ο περίβολός του είναι προγενέστεροι του μνημείου, ενώ το ίδιο το οικοδόμημα δεν σχεδιάστηκε εξαρχής ως ταφικό, αλλά ως λατρευτικός χώρος, ο οποίος σε μεταγενέστερη φάση δέχθηκε ταφή ή ταφές. Παράλληλα, εκφράστηκε η διαπίστωση ότι το υπόγειο μνημείο του Τύμβου Καστά δεν αποτελεί ένα απομονωμένο αρχιτεκτονικό φαινόμενο, αλλά εντάσσεται πλήρως στο θρησκευτικό, πολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο του ελληνιστικού κόσμου.
Κύριε Τριανταφυλλίδη ποιο είναι το κεντρικό επιχείρημα της μελέτης σας;
Το κεντρικό επιχείρημα είναι ότι το υπόγειο μνημείο στον Τύμβο Καστά δεν αποτελεί πρωτογενώς μακεδονικό τάφο του 4ου αιώνα π.Χ., αλλά ένα λατρευτικό οικοδόμημα ελληνιστικής εποχής, το οποίο σε μεταγενέστερη φάση απέκτησε και ταφική χρήση.
Η ταύτιση με τον Φίλιππο Ε’ δεν προκύπτει ως αυθαίρετη υπόθεση, αλλά ως αποτέλεσμα σύγκλισης γεωμετρικών, αρχιτεκτονικών, επιγραφικών και ιστορικών δεδομένων.
Ποιο είναι το πρώτο στοιχείο που σας οδήγησε σε επανεξέταση της χρονολόγησης;
Η γεωμετρική σχέση μεταξύ του κυκλικού περιβόλου και του υπόγειου μνημείου.
Ο διαμήκης άξονας του μνημείου παρεκκλίνει κατά 13–14 μοίρες από την ακτίνα του κύκλου. Αν επρόκειτο για ενιαίο σχεδιασμό, θα αναμέναμε απόλυτη γεωμετρική εναρμόνιση.
Η απόκλιση αυτή υποδηλώνει διαφορετική φάση κατασκευής. Αυτό είναι κρίσιμο, διότι αποσυνδέει το υπόγειο μνημείο από την αρχική φάση του τύμβου.
Πώς τεκμηριώνετε ότι πρόκειται για λατρευτικό και όχι ταφικό οικοδόμημα;
Η τεκμηρίωση βασίζεται σε τέσσερα επίπεδα:
Αρχιτεκτονική διάταξη – Η τριμερής κλιμάκωση θυμίζει λατρευτική πορεία, όχι ταφική διάταξη.
Επισκέψιμος χαρακτήρας – Η μνημειακή είσοδος δεν προορίζεται για οριστική σφράγιση.
Εικονογραφία – Τα σύμβολα παραπέμπουν σε συγκεκριμένες λατρείες.
Ιστορικό πλαίσιο – Η Αμφίπολη διαθέτει τεκμηριωμένη ελληνοαιγυπτιακή λατρεία κατά τον 2ο αιώνα π.Χ.
Η σύγκλιση αυτών των στοιχείων ενισχύει τη λατρευτική ερμηνεία.
Όσον αφορά την εικονογραφία, τι σημαίνει ο μόδιος στις Σφίγγες;
Ο μόδιος είναι σαφές σύμβολο του Σέραπη, θεότητας που συνδυάζει ελληνικά και αιγυπτιακά στοιχεία και συνδέεται με σωτηριολογικές και μεταθανάτιες αντιλήψεις.
Η παρουσία του μόδιου στις Σφίγγες υποδηλώνει ιδεολογικό πλαίσιο και όχι απλή διακόσμηση.
Οι Καρυάτιδες με κάλαθο τι σημαίνουν;
Ο κάλαθος σχετίζεται με τη λατρεία της Ίσιδας, καθώς και με χθόνιες και μυστηριακές παραδόσεις.
Η συνύπαρξη Σέραπη και Ίσιδας αποτελεί τυπικό ελληνοαιγυπτιακό λατρευτικό σύστημα.
Υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτές οι λατρείες λειτουργούσαν στην Αμφίπολη;
Ναι. Έχουν εντοπιστεί και δημοσιευθεί επιγραφές που τεκμηριώνουν οργανωμένη λατρεία του Σέραπη και της Ίσιδας στην Αμφίπολη κατά τους ελληνιστικούς χρόνους.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι επιγραφή που συνδέει ρητά τον βασιλιά Φίλιππο με τις συγκεκριμένες θεότητες.
Πώς συνδέεται ο Φίλιππος Ε’ με το μνημείο;
Η σύνδεση βασίζεται σε τέσσερα δεδομένα:
Πέθανε στην Αμφίπολη το 179 π.Χ.
Συνδέεται επιγραφικά με τη λατρεία του Σέραπη.
Η χρονολόγηση του μνημείου ταιριάζει στον 2ο αιώνα π.Χ.
Η ιδεολογική πρακτική της σύνναης λατρείας (βασιλέως και θεοτήτων) είναι τεκμηριωμένη στην ελληνιστική εποχή.
Η σύμπτωση τόπου, χρόνου και λατρευτικού πλαισίου δημιουργεί ισχυρή υπόθεση.
Γιατί να ταφεί ένας βασιλιάς σε λατρευτικό χώρο;
Στην ελληνιστική ιδεολογία η βασιλική εξουσία αποκτά θεολογικό περιεχόμενο. Οι βασιλείς συχνά συνδέονται με λατρείες, ιδίως σωτηριολογικού χαρακτήρα.
Η ταφή σε χώρο σύνναης λατρείας δεν είναι ασύμβατη με τις πρακτικές της εποχής.
Υπάρχουν άλλα πιθανά πρόσωπα;
Θεωρητικά, ναι. Ωστόσο, κανένα άλλο πρόσωπο της περιόδου δεν συγκεντρώνει:
Τη χρονολογική αντιστοιχία
Τη γεωγραφική σύνδεση με την Αμφίπολη
Τη σαφή επιγραφική σχέση με τις συγκεκριμένες θεότητες
Ο Φίλιππος Ε’ αποτελεί την ισχυρότερη ιστορική σύγκλιση.
Πώς απαντάτε στην κριτική ότι πρόκειται για εικασία;
Κάθε ιστορική ταύτιση είναι υπόθεση εργασίας. Η διαφορά βρίσκεται στον βαθμό τεκμηρίωσης.
Η παρούσα πρόταση δεν βασίζεται σε συμβολικούς συνειρμούς, αλλά σε συνδυαστική ανάλυση πολλαπλών κατηγοριών δεδομένων.
Τι ρόλο έπαιξε η πολιτική διάσταση της ανασκαφής;
Η δημοσιότητα ενδέχεται να επηρέασε την έμφαση σε συγκεκριμένα σενάρια. Η επιστημονική έρευνα όμως απαιτεί αποστασιοποίηση από επικοινωνιακές πιέσεις.
Ποιο θεωρείτε το ισχυρότερο στοιχείο υπέρ της ταύτισης με τον Φίλιππο Ε΄;
Η επιγραφική σύνδεση του βασιλιά με τον Σέραπη και την Ίσιδα στην Αμφίπολη, σε συνδυασμό με τον τόπο θανάτου του. Η σύμπτωση αυτή δεν είναι τυχαία.
Θα μπορούσε το μνημείο να είχε αρχικά διαφορετική χρήση και αργότερα να επιλέχθηκε για βασιλική ταφή;
Ακριβώς αυτή είναι η πρότασή μου. Πρωτογενής λατρευτικός χαρακτήρας, δευτερογενής βασιλική ταφή.
Τι θα αποδείκνυε οριστικά την ταύτιση;
Επιγραφή in situ με ρητή αναφορά στο όνομα. Ελλείψει αυτής, εργαζόμαστε με ιστορική πιθανότητα, όχι απόλυτη βεβαιότητα.
Ποιο είναι το τελικό σας συμπέρασμα;
Το μνημείο του Τύμβου Καστά αποτελεί πιθανότατα ελληνιστικό λατρευτικό οικοδόμημα ελληνοαιγυπτιακής σύνθεσης, το οποίο σε δεύτερη φάση λειτούργησε ως βασιλικός τάφος.
Η ταύτιση με τον Φίλιππο Ε’ είναι η πλέον συνεκτική και τεκμηριωμένη ιστορική υπόθεση βάσει των μέχρι σήμερα διαθέσιμων στοιχείων.
Το Μνημείο του τύμβου Καστά είναι ελληνιστικός ναός που σε μεταγενέστερη φάση δέχτηκε την ταφή του Βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππου του Ε’.
