ΑΡΘΡΟ

Του Γ.Κ. Χατζόπουλου

τ. Λυκειάρχη

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Στην αρχαία όμως Αθήνα το φίδι εμφανίζεται ως ιερό ζώο και μάλιστα είναι γνωστό ως οικουρός όφις, προστάτης του σπιτιού, μια αντίληψη που επικράτησε για πολλούς αιώνες στη ζωή του ανθρώπου ως φίδι του σπιτιού, άκακο και χωρίς το θανατηφόρο δηλητήριο.

Είναι αυτό που οι αρχαίοι Αθηναίοι το λάτρευαν ως ιερό ζώο της Αθήνας και που του προσέφεραν πλακούντα και που, όταν, καθώς ιστορεί ο Ηρόδοτος, μπήκαν οι Πέρσες στην Αθήνα και οι Αθηναίοι την εγκατέλειψαν από τον φόβο των εχθρικών τους διαθέσεων, εγκατέλειψε την Αθήνα, αφήνοντας τους Αθηναίους στην τύχη τους1.

Κατά μια άλλη παράδοση η θεά Αθηνά κληρονόμησε το φίδι από τη μινωική θεότητα του σπιτιού. Είναι γνωστό το αγαλματίδιο της θεάς των όφεων, που βρέθηκε στα μινωικά ανάκτορα της Κρήτης με την ονομασία «η θεά των όφεων».

Και οι παραδόσεις δεν έχουν τελειωμό. Κατά τους αρχαίους Έλληνες τα μαλλιά των Ερινύων, αλλά και της Γοργόνας είναι από φίδια.

Ο Μωυσής κατά την Παλαιά Διαθήκη, υψώνει, μετά την έξοδο των Εβραίων από την Αίγυπτο ύστερα από πολυετή αιχμαλωσία, στην έρημο για να τους σώσει από το δάγκωμα δηλητηριωδών φιδιών. Πρόκειται για χάλκινο ομοίωμα φιδιού, στη θέα του οποίου αποφεύγανε τον θάνατο από το δάγκωμα των φιδιών2.

Η αρχαία πίστη περί οικουρού όφεως έφτασε στη λαϊκή ζωή μετά την επικράτηση του χριστιανισμού με την ονομασία «το στοιχειό του σπιτιού».

Είναι ο αγαθός δαίμονας, που κατοικεί στα θεμέλια του σπιτιού και το προστατεύει εμφανιζόμενο στους ενοίκους με τη μορφή φιδιού.

Δοξασία για ύπαρξη οικουρού φιδιού βρίσκομαι και στη λαογραφία Αλβανών, Βουλγάρων και Ρουμάνων.

Ο Λέων Αλλάτιος που έζησε κατά τον 17ο αιώνα, αναφέρει ότι ο Χιώτης οικοδεσπότης το πρωί της πρωτοχρονιάς γύριζε τρεις φορές όλο το σπίτι και σκορπούσε διάφορους καρπούς και γλυκά, με ευχές για ευημερία του σπιτιού και των ενοίκων. Κατά τον λαογράφο Schmidt αυτή η κίνηση του Χιώτη ήταν μια χρονιάτικη θυσία στο στοιχειό του σπιτιού. Αλλά και το κομμάτι της βασιλόπιτας του Αγίου Βασιλείου είναι προσφορά στο στοιχείο του σπιτιού.

Με το διάβα του χρόνου οι λάτρεις του Θράκα Ήρωα Ιππέα του προσδώσανε την ιδιότητα του ψυχοπομπού, μιαν από αυτές, που κατείχε ο Ερμής.

Του προσδώσανε ακόμη την ιδιότητα του τραγόμορφου ορεσίβειο Πάνα, που είχε ως προσφιλή ενασχόληση το κυνήγι. Τον είδαμε πιο πάνω με τη μορφή κυνηγού.

(συνεχίζεται…)

 

  1. Martin P. Nilsson, Ελληνική Λαϊκή Θρησκεία (μτφ. Ι. Θ. Κακριδή), σ. 69, Αθήνα 1953.
  2. Αριθ. (Παλαιά Διαθήκη) 21. 5-9.