Του Captain Νικόλαου Κ. Μεταξά

ATPL

AIRLINE PILOT

B737NG AIRBUS 320

(συνέχεια από το φύλλο της Πέμπτης 18 Δεκεμβρίου 2025)

Το ερώτημα που προκύπτει, της αποτελεσματικής αντιμετώπισης του προβλήματος, είναι ουσιαστικό και απασχολεί τις Αρχές σε πολλές χώρες του κόσμου. Οι L. James & D. Nahl τονίζουν τη δυσκολία που παρατηρείται στο να επέλθει μια ουσιαστική αλλαγή στις συνθήκες οδικής κυκλοφορίας. Παρατηρούν, επίσης, το γεγονός ότι ενώ λαμβάνονται διαρκώς πιο αυστηρά μέτρα οδικής ασφάλειας και, επιπλέον, η σύγχρονη τεχνολογία παρέχει πιο ασφαλή και άνετα μοντέλα αυτοκινήτων, τα περιστατικά επιθετικής οδήγησης και ατυχημάτων δεν μειώνονται. Σημαντικό ρόλο σε αυτό, όπως εξηγούν, παίζει η τάση εκ μέρους των οδηγών, διατήρησης της αίσθησης επικινδυνότητας στο οδόστρωμα (risk homeostasis φαινόμενο) (Wilde 1994, Summala 1987). Πιο συγκεκριμένα, οι οδηγοί παρουσιάζουν την τάση να αντιδρούν σε μέτρα οδικής ασφάλειας με πιο επικίνδυνη οδήγηση, έτσι ώστε τελικά το αποτέλεσμα να παραμένει το ίδιο. Για παράδειγμα, αν ένα μέτρο οδικής ασφάλειας αφορά τη βελτίωση ενός δρόμου και επιπλέον την απομάκρυνση επικίνδυνων αντικειμένων που εμποδίζουν την ορατότητα, οι οδηγοί θα αντιδράσουν σε αυτό αυξάνοντας την ταχύτητα κυκλοφορίας τους ή μειώνοντας την προσοχή τους στο οδόστρωμα κλπ., επιδιώκοντας ουσιαστικά να διατηρήσουν σταθερή την «αίσθηση επικινδυνότητας» που βιώνουν στο συγκεκριμένο δρόμο.

Έλεγχος του θυμού

Η ικανότητα κάθε οδηγού να ελέγχει τον θυμό του παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι Dr L. James και Dr D. Nahl, οι οποίοι έχουν δημοσιεύσει αρκετές εργασίες σχετικά με το θέμα της επιθετικής οδήγησης, τονίζουν ότι οι οδηγοί εκνευρίζονται και εκρήγνυνται όλο και πιο συχνά στον δρόμο. Γιατί συμβαίνει αυτό; Όπως εξηγούν, ο θυμός είναι ένα από τα συναισθήματα που δύσκολα ελέγχεται. Μπορεί να προκαλέσει απότομες αντιδράσεις, βίαια «ξεσπάσματα» και μια κατάσταση έντονης ενεργοποίησης στο ανθρώπινο σώμα: η καρδιά κτυπά πιο δυνατά, τα χέρια τρέμουν, το βλέμμα γίνεται βλοσυρό. Υπό αυτές τις συνθήκες οι ανθρώπινες σκέψεις γίνονται παράλογες, ο οδηγός επιζητά την αντιπαράθεση, την αντεκδίκηση, τη χειροδικία προκειμένου να «εκτονωθεί». Αυτό, όμως, είναι ουσιαστικά το κρίσιμο σημείο, όπου θα πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι η κατάσταση διαφεύγει των ασφαλών ορίων και πρέπει να ελέγξει τον εαυτό του, να σταματήσει τη ροή παράλογων σκέψεων και να αντιδράσει ελεγχόμενα σε αυτό που συμβαίνει.

Ο J.L. Davis παρατηρεί ότι το πρώτο σημαντικό βήμα για κάθε οδηγό είναι να συνειδητοποιήσει το πρόβλημα, τον υπέρμετρο θυμό που τον διακατέχει και δεν ελέγχει, και να αποφασίσει να αντιδράσει δυναμικά σε αυτό. Ο Dr J. Deffenbacher (9), καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Colorado, παρουσίασε την έρευνα που πραγματοποίησε με φοιτητές ψυχολογίας, στην οποία εφάρμοσε τις τεχνικές της θεραπευτικής χαλάρωσης (relaxation therapy) και της γνωστικής θεραπευτικής χαλάρωσης (cognitive relaxation therapy) στα άτομα που σημείωναν υψηλές βαθμολογίες σε ένα τεστ μέτρησης του θυμού κατά την οδήγηση. Η θεραπευτική χαλάρωση υποστηρίζει ότι ένας άνθρωπος μπορεί να είναι την ίδια στιγμή πολύ θυμωμένος αλλά και ήρεμος. Όπως εξηγεί χαρακτηριστικά, πολλοί οδηγοί φτάνουν σε μια κατάσταση υπέρμετρου θυμού και έντασης. Αν, όμως, εκείνη τη στιγμή μπορούσαν, με τεχνικές χαλάρωσης που έχουν διδαχθεί, να ηρεμήσουν τον εαυτό τους, θα μπορούσαν να σκεφτούν πιο λογικά και να αντιληφθούν με πιο ήρεμο τρόπο τα γεγονότα που τους δημιούργησαν τόσο έντονα συναισθήματα.

Παρόμοια, η τεχνική της γνωστικής θεραπευτικής χαλάρωσης διδάσκει στο άτομο τεχνικές χαλάρωσης αλλά και τρόπους ελέγχου των σκέψεων που αρχικά προκαλούν αλλά και εντείνουν το θυμό του. Για παράδειγμα, ένα αυτοκίνητο κόβει το δρόμο σε έναν οδηγό. Τι θα σκεφτεί ο οδηγός που δεν ελέγχει το θυμό του εκείνη τη στιγμή; «Πού πας ανόητε; Δεν θα έπρεπε να κυκλοφορείς στους δρόμους! Τώρα θα σου δείξω!». Είναι γεγονός ότι ο συγκεκριμένος τρόπος σκέψης μπορεί να προκαλέσει έντονο θυμό. Τι θα μπορούσε να σκεφτεί εναλλακτικά; «Παρ’ ολίγο να με κτυπήσει. Ας προφυλαχθώ. Ας τον αφήσω να προχωρήσει μπροστά να συγκρουστεί μόνος του χωρίς να παρασύρει κι εμένα στον κίνδυνο». Όπως συμπεραίνει ο Dr J. Deffenbacher, οι μέθοδοι της θεραπευτικής χαλάρωσης και της γνωστικής θεραπευτικής χαλάρωσης είναι εξίσου αποτελεσματικές, «…δεν απαλλάσσουν το άτομο τελείως από το θυμό του, αλλά, πράγματι, μειώνουν τη συχνότητα και την ένταση του θυμού που βιώνει εκείνη τη στιγμή».

Το Institute of Health Initiatives στις ΗΠΑ έχει εκδώσει ένα ειδικό φυλλάδιο σχετικά με το θέμα του θυμού και τρόπους κατάλληλου χειρισμού του. Σε αυτό περιγράφεται η μέθοδος RETHINK για την αποτελεσματική αντιμετώπισή του.

-Συνειδητοποιήστε τον θυμό που νιώθετε εσείς ή ο οδηγός στο διπλανό όχημα.

-Προσπαθήστε να έλθετε στη θέση του οδηγού που σας προκάλεσε έντονο θυμό.

-Σκεφτείτε λογικά και ψύχραιμα τα αίτια που σας εκνεύρισαν.

-Ακούστε προσεκτικά τι έχει να σας πει ο άλλος οδηγός.

-Προσπαθήστε να υποκαταστήσετε το συναίσθημα του θυμού με σεβασμό και κατανόηση.

-Παρατηρήστε προσεκτικά τις αντιδράσεις του σώματός σας, όταν είστε θυμωμένος.

Συναισθηματική Νοημοσύνη

Είναι πολύ σημαντικό όλοι οι οδηγοί να προσπαθήσουν να βελτιώσουν τη συναισθηματική τους νοημοσύνη. Να μη χάνουν τον έλεγχο της κατάστασης και να παραμένουν ψύχραιμοι και λογικά σκεπτόμενοι. Να είναι ικανοί να μπουν στη γνωστική διεργασία ότι κάποιος συγκεκριμένος λόγος μπορεί να συντρέχει που ένας οδηγός τρέχει με υπερβολική ταχύτητα ή οδηγεί απρόσεκτα, μπορεί να αντιμετωπίζει ένα επείγον περιστατικό, να πηγαίνει σε κάποιο νοσοκομείο ή να κινδυνεύει πραγματικά με τον τρόπο που κινείται. Αυτός ο οδηγός θα μπορούσε να είναι κάποιος συγγενής ή φίλος που δεν ελέγχει εκείνη τη στιγμή τα συναισθήματά του.

Η διατήρηση της ψυχραιμίας και η αναγνώριση της μέγιστης σημασίας της οδικής ασφάλειας αποτελούν εξαιρετικά «ευφυείς» τακτικές οδήγησης. Αυτός ο τρόπος θεώρησης της οδικής κυκλοφορίας μπορεί πράγματι να συντελέσει στη μείωση της επιθετικής οδήγησης και της βίας στους δρόμους και να παρέχει ασφάλεια για όλους. Απαραίτητη προϋπόθεση όμως είναι η αποδοχή του προβλήματος! Οι περισσότεροι επιθετικοί οδηγοί αρνούνται ότι κάνουν κάποιο λάθος, υποστηρίζοντας ότι είναι απλά δυναμικοί οδηγοί, πιο ικανοί από τους άλλους ή, ακόμη, ότι απλά αμύνονται στα λάθη των άλλων ανίκανων οδηγών.

(συνεχίζεται…)

Πηγές

www.ow.gr

Psycology.grAltius mind Institute

AAA Foundation for Traffic Safety. USA.

Shinar, David. Aggressive driving: the contribution of the drivers and the situation. Israel: Ben Gurion University of the Negev,

Bjorklund, Gunilla M. Driver irritation and aggressive behavior. Sweden