ΑΡΘΡΟ
Της Πάττυ Κωνσταντινίδου
Γραμματέα Ν.Ε. ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής Δράμας
Η συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν είναι μια στενή τεχνική ή νομοτεχνική υπόθεση, μια απλή δημόσια διαβούλευση. Είναι μια βαθιά πολιτική και θεσμική συζήτηση για το ποιος θα αποφασίζει, που θα λαμβάνονται οι αποφάσεις και αν οι Δήμοι και οι Περιφέρειες της χώρας θα μπορέσουν επιτέλους να λειτουργήσουν ως πραγματικοί θεσμοί δημοκρατίας, ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.
Για το ΠΑΣΟΚ, η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι διοικητικό παράρτημα του κράτους. Είναι θεσμός με λαϊκή νομιμοποίηση, με ευθύνη απέναντι στους πολίτες και με κρίσιμο ρόλο στην καθημερινότητα, στην τοπική ανάπτυξη, στην κοινωνική προστασία, στην πολιτική προστασία, στο περιβάλλον, στον πολιτισμό, στον τουρισμό και στην ποιότητα ζωής. Η πρόταση της κυβέρνησης για τον νέο Κώδικα δεν ανταποκρίνεται σε αυτή την ανάγκη. Αντί να αποτελέσει ένα νέο θεσμικό συμβόλαιο αποκέντρωσης, περιορίζεται σε μια συρραφή διατάξεων που τακτοποιεί κάποια θέματα, ενώ διατηρεί το βαθιά συγκεντρωτικό χαρακτήρα του ελληνικού κράτους.
Η Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι σαφής: Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να έχει δικαίωμα και πραγματική ικανότητα να ρυθμίζει και να διαχειρίζεται σημαντικό μέρος των δημόσιων υποθέσεων, με δική της ευθύνη και προς όφελος του τοπικού πληθυσμού. Η Χάρτα κατοχυρώνει επίσης την οργανωτική αυτονομία των τοπικών αρχών, καθώς και την ανάγκη επαρκών οικονομικών πόρων ανάλογων με τις αρμοδιότητες που τους ανατίθενται. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της κριτικής μας. Δεν μπορεί να υπάρχει πραγματική Αυτοδιοίκηση όταν οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται να υλοποιήσουν πολιτικές χωρίς επαρκείς πόρους, χωρίς προσωπικό, χωρίς διοικητική ευελιξία και χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να οργανώσουν τις υπηρεσίες τους με βάση τις ανάγκες κάθε τόπου.
Παράδειγμα, και ιδιαίτερα προβληματικό, είναι το άρθρο 730, επειδή παρεμβαίνει στον πυρήνα της διοικητικής αυτονομίας των ΟΤΑ. Με αυτό το Υπουργείο Εσωτερικών αποκτά καθοριστικό ρόλο ακόμη και σε ζητήματα που αφορούν εργασιακές σχέσεις, στελέχωση και δικαστική στάση των Δήμων και των Περιφερειών. Έτσι, η κρατική εποπτεία δεν περιορίζεται στον έλεγχο νομιμότητας, αλλά μετατρέπεται σε ουσιαστική κηδεμονία. Το πρόβλημα αυτό δεν είναι θεωρητικό αλλά απολύτως πρακτικό. Αφορά την επάρκεια των υπηρεσιών, την ταχύτητα λήψης αποφάσεων, τη δυνατότητα σχεδιασμού, τη χρηματοδότηση και τελικά την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνει ο πολίτης. Όταν οι Δήμοι και οι Περιφέρειες παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ένα καθεστώς διαρκούς εξάρτησης από το κεντρικό αθηναϊκό κράτος, δεν μπορούν να σχεδιάσουν με αυτοπεποίθηση, να υλοποιήσουν με ταχύτητα και να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις ανάγκες κάθε τόπου.
Ακόμη πιο έντονη είναι η ανησυχία μας για το προτεινόμενο εκλογικό σύστημα. Για το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, η διοίκηση ενός Δήμου ή μιας Περιφέρειας απαιτεί καθαρή δημοκρατική εντολή. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν με σαφήνεια ποιον εκλέγουν, με ποια πλειοψηφία και με ποια πολιτική νομιμοποίηση. Η έμμεση μεταφορά ψήφων μέσω εναλλακτικών επιλογών μπορεί να αλλοιώσει την καθαρότητα του αποτελέσματος, να απομακρύνει τη διαδικασία από την άμεση λαϊκή βούληση και να δημιουργήσει αμφισβήτηση ως προς την πραγματική νομιμοποίηση του τελικού νικητή. Το ΠΑΣΟΚ επισημαίνει ότι το προτεινόμενο σύστημα μπορεί να οδηγήσει σε εκλογή Δημάρχων και Περιφερειαρχών με ποσοστό κάτω του 42%, μέσω προσμέτρησης εναλλακτικών ψήφων, γεγονός που εγείρει ζητήματα δημοκρατικής καθαρότητας και ισοδυναμίας της ψήφου.
Σωστό είναι πως η κυβερνησιμότητα είναι απαραίτητη, δεν μπορεί όμως, να επιτυγχάνεται εις βάρος της δημοκρατικής διαφάνειας. Ένας Δήμαρχος ή Περιφερειάρχης πρέπει να διαθέτει ισχυρή κοινωνική αποδοχή, σαφή εκλογική νομιμοποίηση και καθαρή πολιτική εντολή. Η σταθερότητα δεν επιβάλλεται τεχνητά μέσα από εκλογικούς μηχανισμούς, αλλά οικοδομείται με εμπιστοσύνη, συμμετοχή, διαφάνεια και καθαρούς κανόνες. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο μοντέλο εκλογής Δημάρχων. Υπάρχουν χώρες με άμεση εκλογή και δεύτερο γύρο, όπως η Ιταλία και η Βουλγαρία, χώρες με λιστοκεντρικό σύστημα, όπως η Πορτογαλία και χώρες με σύστημα μίας κάλπης, όπως η Ρουμανία. Όμως το κρίσιμο δεν είναι η απλή ταχύτητα παραγωγής αποτελέσματος. Το κρίσιμο είναι αν το αποτέλεσμα είναι καθαρό, αναγνωρίσιμο και δημοκρατικά αδιαμφισβήτητο.
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι η οικονομική αυτοτέλεια. Εδώ η απόσταση της Ελλάδας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι αποκαλυπτική. Το European Local Government Report 2025 καταγράφει συγκριτικά τα οικονομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν μεγάλες διαφορές στον δημοσιονομικό ρόλο των ΟΤΑ ανάλογα με το διοικητικό μοντέλο κάθε χώρας. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, η Ελλάδα παραμένει σε μοντέλο περιορισμένης οικονομικής αυτονομίας, με χαμηλή τοπική δαπάνη και μικρή συμμετοχή των ΟΤΑ στη συνολική δημόσια δαπάνη σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία και η Φινλανδία διαθέτουν πολύ ισχυρότερο δημοσιονομικό ρόλο στην τοπική βαθμίδα, γεγονός που συνδέεται με ουσιαστικές αρμοδιότητες, κοινωνικές υπηρεσίες και επενδυτική δυνατότητα. Η σύγκριση είναι κρίσιμη και για χώρες της ευρύτερης περιοχής μας. Η Ρουμανία και η Βουλγαρία καταγράφονται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ως χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης όπου η εξέλιξη των τοπικών εσόδων και επενδύσεων συνδέεται στενά με την οικονομική ανάπτυξη και τις δημοσιονομικές επιλογές των κυβερνήσεων. Αυτό δείχνει ότι ακόμη και στις γειτονικές βαλκανικές χώρες η συζήτηση για την Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν περιορίζεται στο εκλογικό σύστημα, αλλά αφορά κυρίως τη χρηματοδότηση, τις επενδύσεις, την αναπτυξιακή ικανότητα και την πραγματική διοικητική ισχύ. Επομένως, ο νέος Κώδικας δεν μπορεί να κριθεί μόνο από το αν ενοποιεί διατάξεις ή αν απλοποιεί διαδικασίες αλλά από το αν μεταφέρει πραγματική εξουσία, πραγματικούς πόρους και πραγματική ευθύνη στους Δήμους και στις Περιφέρειες. Και σε αυτό το κρίσιμο σημείο, η πρόταση της κυβέρνησης μένει πίσω από τις ανάγκες της χώρας και πίσω από τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Η Δράμα, όπως και κάθε περιοχή της χώρας, έχει ανάγκη από θεσμούς που αποφασίζουν κοντά στον πολίτη. Έχει ανάγκη από μια Αυτοδιοίκηση που δεν θα ζητά διαρκώς άδεια για να λειτουργήσει, αλλά θα έχει τα εργαλεία να ανταποκριθεί στις ανάγκες της κοινωνίας, της οικονομίας, του περιβάλλοντος, του τουρισμού, του πολιτισμού και της τοπικής ανάπτυξης.
Η θέση μας είναι καθαρή: Δεν αρκεί ένας Κώδικας να είναι ενιαίος. Πρέπει να είναι και απελευθερωτικός για την Αυτοδιοίκηση. Δεν αρκεί να απλοποιεί τη νομοθεσία. Πρέπει να μεταφέρει πραγματική εξουσία, πόρους και ευθύνη στους Δήμους και στις Περιφέρειες. Και δεν αρκεί να παράγει γρήγορο εκλογικό αποτέλεσμα. Πρέπει να παράγει καθαρή, ισχυρή και αδιαμφισβήτητη δημοκρατική νομιμοποίηση.
Η κυβέρνηση οφείλει να αποσύρει τις διατάξεις που περιορίζουν την αυτοτέλεια των ΟΤΑ και να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο με την Αυτοδιοίκηση, τα θεσμικά της όργανα και τις τοπικές κοινωνίες. Η χώρα χρειάζεται έναν νέο Κώδικα που θα ενισχύει πραγματικά την αποκέντρωση, όχι έναν Κώδικα που θα νομιμοποιεί τη συγκεντρωτική διοίκηση με νέο περιτύλιγμα. Την ίδια ώρα οι αιρετοί της Αυτοδιοίκησης έχουν χρέος να σταθούν στο ύψος της θεσμικής τους ευθύνης. Να μη σιωπήσουν, να μη συμβιβαστούν με μια Αυτοδιοίκηση περιορισμένων δυνατοτήτων και να διεκδικήσουν με ενότητα, καθαρό λόγο και αποφασιστικότητα τη δύναμη που δικαιούνται οι Δήμοι, οι Περιφέρειες και οι τοπικές κοινωνίες. Γιατί σε ζητήματα δημοκρατίας, αυτοτέλειας και τοπικής αξιοπρέπειας, η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα είναι συνενοχή.
Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής είναι η παράταξη που απέδειξε διαχρονικά ότι πιστεύει και επενδύει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, γιατί τη θεμελίωσε ως ζωντανό κύτταρο δημοκρατίας, αποκέντρωσης και κοινωνικής προόδου και σήμερα παραμένει η δύναμη που διεκδικεί μια πραγματικά ισχυρή, αυτόνομη και αξιοπρεπή Αυτοδιοίκηση δίπλα στον πολίτη.
Παράρτημα 1
Εκλογή Δημάρχων στην Ευρώπη – ενδεικτική σύγκριση
| Χώρα | Τι ισχύει ενδεικτικά | Τι δείχνει για τη συζήτηση στην Ελλάδα |
| Ελλάδα – προτεινόμενο σύστημα | Προβλέπεται εκλογή με όριο 42% ή, αν δεν επιτευχθεί, προσμέτρηση εναλλακτικών ψήφων. | Η κριτική εστιάζει στο ότι μπορεί να προκύψει Δήμαρχος ή Περιφερειάρχης χωρίς καθαρή πλειοψηφική εντολή και με αμφισβητούμενη νομιμοποίηση. |
| Ιταλία | Σε μεγάλους Δήμους εφαρμόζεται άμεση εκλογή Δημάρχου και δεύτερος γύρος όταν δεν υπάρχει πλειοψηφία. | Ενισχύει την αρχή ότι η άμεση εκλογή συνδέεται με καθαρή πλειοψηφική νομιμοποίηση. |
| Πορτογαλία | Οι τοπικές εκλογές αφορούν δημοτικά και ενοριακά όργανα. Το σύστημα είναι λιστοκεντρικό και δεν ταυτίζεται με την ελληνική λογική άμεσης εκλογής Δημάρχου ή Περιφερειάρχη. (portaldoeleitor.pt) | Δείχνει ότι διαφορετικά μοντέλα μπορούν να λειτουργούν, όταν είναι σαφή και θεσμικά αναγνωρίσιμα. |
| Βουλγαρία | Υπάρχει άμεση εκλογή Δημάρχων και, όταν δεν υπάρχει καθαρή επικράτηση, ακολουθεί δεύτερος γύρος. Ο ΟΑΣΕ/ODIHR έχει καταγράψει δεύτερο γύρο σε δημοτικές εκλογές στη Βουλγαρία. (odihr.osce.org) | Το βουλγαρικό παράδειγμα στηρίζει τη λογική της καθαρής τελικής επιλογής από τους πολίτες. |
| Ρουμανία | Οι Δήμαρχοι εκλέγονται σε ένα γύρο με σχετική πλειοψηφία. Πρόσφατο παράδειγμα στο Βουκουρέστι δείχνει εκλογή Δημάρχου με ποσοστό κάτω από απόλυτη πλειοψηφία. (Reuters) | Δείχνει ένα μοντέλο ταχείας εκλογής, αλλά όχι απαραίτητα ισχυρής πλειοψηφικής νομιμοποίησης. |
| Γαλλία | Οι πολίτες εκλέγουν δημοτικό συμβούλιο και ο Δήμαρχος εκλέγεται από το συμβούλιο. Το βάρος δίνεται στη συγκρότηση δημοτικής πλειοψηφίας. | Το σύστημα είναι διαφορετικό από την άμεση εκλογή και δεν μπορεί να συγκριθεί μηχανιστικά με το ελληνικό μοντέλο. |
| Γερμανία | Το σύστημα διαφέρει ανά ομόσπονδο κρατίδιο, όμως σε πολλές περιοχές οι Δήμαρχοι εκλέγονται άμεσα και μπορεί να προβλέπεται δεύτερος γύρος. | Δείχνει ότι η άμεση εκλογή μπορεί να συνδυαστεί με μηχανισμούς ισχυρής νομιμοποίησης. |
Παράρτημα 2
Οικονομικά της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ευρώπη – ενδεικτική σύγκριση
| Δείκτης / Χώρα ή ομάδα χωρών | Τι δείχνουν τα στοιχεία | Τι σημαίνει για την Ελλάδα |
| Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας – άρθρο 9 | Οι ΟΤΑ πρέπει να διαθέτουν επαρκείς οικονομικούς πόρους, ανάλογους με τις αρμοδιότητές τους, και να έχουν πρόσβαση σε ίδιους πόρους μέσα στα όρια του νόμου. (mfin.gov.hr) | Νέες αρμοδιότητες χωρίς αντίστοιχους πόρους δεν συνιστούν αποκέντρωση αλλά μεταφορά βάρους. |
| Μέσος όρος Ε.Ε. | Το European Local Government Report 2025 αναλύει τον ρόλο των τοπικών κυβερνήσεων ως προς δαπάνες, έσοδα, φόρους, χρέος και επενδύσεις, δείχνοντας μεγάλη διαφοροποίηση μεταξύ των κρατών. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung) | Η Ευρώπη δείχνει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να έχει ουσιαστικό δημοσιονομικό ρόλο. |
| Ελλάδα | Η Ελλάδα καταγράφεται στις χώρες με χαμηλό οικονομικό βάρος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung) | Η ελληνική Αυτοδιοίκηση παραμένει οικονομικά περιορισμένη και εξαρτημένη. |
| Δανία | Οι τοπικές αρχές έχουν πολύ υψηλό δημοσιονομικό ρόλο και διαχειρίζονται μεγάλο μέρος των δημόσιων λειτουργιών. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung) | Δείχνει μοντέλο βαθιάς αποκέντρωσης, με ισχυρές τοπικές αρμοδιότητες. |
| Σουηδία | Η τοπική βαθμίδα έχει ιδιαίτερα ισχυρό ρόλο στις δημόσιες δαπάνες και στις κοινωνικές υπηρεσίες. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung) | Η οικονομική αυτοτέλεια συνδέεται με ουσιαστικές κοινωνικές και αναπτυξιακές αρμοδιότητες. |
| Φινλανδία | Η τοπική βαθμίδα διαχειρίζεται σημαντικό μέρος της δημόσιας λειτουργίας. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung) | Επιβεβαιώνει ότι η ισχυρή Αυτοδιοίκηση απαιτεί αντίστοιχους πόρους. |
| Ρουμανία | Η Ρουμανία εντάσσεται στις χώρες όπου τα έσοδα και οι επενδύσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης συνδέονται με τη δυναμική της οικονομικής ανάπτυξης. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung) | Δείχνει ότι ακόμη και γειτονικές χώρες διευρύνουν τον επενδυτικό ρόλο των τοπικών αρχών. |
| Βουλγαρία | Η Βουλγαρία παρουσιάζει διαφοροποιήσεις σε τοπικά έσοδα και επενδύσεις, επιβεβαιώνοντας ότι η αποκέντρωση πρέπει να αξιολογείται και δημοσιονομικά. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung) | Το παράδειγμα δείχνει ότι οι πόροι και οι επενδύσεις πρέπει να παρακολουθούνται διαρκώς. |
| Ιταλία | Η Ιταλία καταγράφεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ως χώρα με σημαντικό ρόλο της τοπικής βαθμίδας και αναφορά σε τοπικές επενδύσεις. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung) | Η τοπική επενδυτική ικανότητα αποτελεί κρίσιμο δείκτη πραγματικής ισχύος της Αυτοδιοίκησης. |
| Πορτογαλία | Η Πορτογαλία διαθέτει σαφές σύστημα τοπικών και ενοριακών οργάνων, με εκλογική διαδικασία για τα δημοτικά όργανα. (portaldoeleitor.pt) | Η σύγκριση αναδεικνύει ότι η Ελλάδα χρειάζεται όχι μόνο εκλογική ρύθμιση, αλλά ουσιαστική ενίσχυση αρμοδιοτήτων, πόρων και διοικητικής ικανότητας. |
Πηγές
- Ανακοίνωση Τομέα Αυτοδιοίκησης ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, 25 Μαΐου 2026.
- Council of Europe / Venice Commission, Report on the Status of the European Charter of Local Self-Government, 2025. (Επιτροπή Βενετίας)
- Council of Europe, European Charter of Local Self-Government – Article 9. (mfin.gov.hr)
- KDZ, European Local Government Report 2025: Structures, Finances and Functions of Local Governments in the European Union, 2026. (KDZ – Zentrum für Verwaltungsforschung)
- OSCE/ODIHR, αναφορά σε δεύτερο γύρο δημοτικών εκλογών στη Βουλγαρία. (odihr.osce.org)
- Portal do Eleitor, Πορτογαλία – τοπικές εκλογές και δημοτικά όργανα. (portaldoeleitor.pt)
- Reuters, πρόσφατο παράδειγμα εκλογής Δημάρχου Βουκουρεστίου με σχετική πλειοψηφία. (Reuters)
