Του Γρηγόρη Μ. Μιχαηλίδη

Δικηγόρου παρ’ Αρείω Πάγω – Επίκουρου Καθηγητή Οικονομικού Δικαίου

Στις 30 Μαρτίου αναμένεται να έρθει (αν δεν πάρει νέα αναβολή από την ηγεσία του ΥΠΕΣ) στη δημόσια διαβούλευση ο Νέος Κώδικας για τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με σχετική ενημέρωση.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που βρίσκεται υπό διαμόρφωση και τελική επεξεργασία από το Υπουργείο Εσωτερικών, καλείται να επιτελέσει έναν ουσιαστικό και πολυδιάστατο ρόλο, με κύριο στόχο τον εκσυγχρονισμό, την απλοποίηση και την αναβάθμιση του πλαισίου λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα. Η πρωτοβουλία αυτή θα πρέπει να αποτελέσει μια ολιστική μεταρρύθμιση που θα εκτείνεται σε συγκεκριμένους άξονες, με εμβληματικές αλλαγές, εστιάζοντας στην αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου που διέπει την Αυτοδιοίκηση εν συνόλω.

Οι βασικοί στόχοι τον νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα πρέπει να περιλαμβάνουν:

  • Κωδικοποίηση και Απλοποίηση της Νομοθεσίας.

Συγκέντρωση και ενοποίηση των διάσπαρτων νομοθετικών ρυθμίσεων σε έναν ενιαίο, κατανοητό και λειτουργικό Κώδικα, απλοποιώντας διαδικασίες και εξαλείφοντας ασάφειες ή αλληλοεπικαλύψεις. Σήμερα, για τους Δήμους ισχύουν πάνω από χίλιοι (1.000) νόμοι, προεδρικά και βασιλικά διατάγματα, και υπουργικές αποφάσεις, ενώ για τις περιφέρειες δεν υπάρχει συγκεντρωμένο κείμενο διατάξεων, οδηγώντας συχνά τους πολίτες σε άγνοια και σύγχυση ως προς την αρμόδια υπηρεσία και τους αρμόδιους λειτουργούς της Αυτοδιοίκησης σε ανασφάλεια ως προς το σύννομο των ενεργειών τους, που καταλήγει σε ευθυνοφοβία και αδράνεια. Ο Κώδικας θα πρέπει να αποσκοπεί στην άρση αυτών των δυσερμήνευτων διατάξεων, ασαφειών και συγκρουσιακών ρυθμίσεων, προωθώντας ένα «ενιαίο» ρυθμιστικό πλαίσιο ανά θεματική ενότητα και περιορίζοντας τις επικαλύψεις.

  • Ενίσχυση της Αποτελεσματικότητας των ΟΤΑ.

Αναδιοργάνωση των αρμοδιοτήτων των ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού (Δήμοι και Περιφέρειες), καθιέρωση εργαλείων για καλύτερη διοικητική και οικονομική διαχείριση, και διεύρυνση της διοικητικής αυτοτέλειας και λειτουργικής ευελιξίας. Αυτό προϋποθέτει και σαφείς θεσμικές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ Α’ και Β’ βαθμού Αυτοδιοίκησης.

  • Ενίσχυση της Δημοκρατίας και της Συμμετοχής.

Η αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου για τη λειτουργία των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων θα πρέπει να συντείνει στη βελτίωση των όρων για διαφάνεια, λογοδοσία και συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων. Το σχέδιο του Κώδικα θα πρέπει να επιδιώκει να αναβαθμίσει το ρόλο του δημότη, μετατρέποντας τους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης σε οντότητες Τοπικής Διακυβέρνησης με έμφαση στην ανάληψη πρωτοβουλιών και τη λογοδοσία στους πολίτες. Η θεσμική διασφάλιση της συμμετοχικής δημοκρατίας σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα αμβλύνει το δημοκρατικό έλλειμμα από το οποίο χαρακτηρίζονται οι σύγχρονες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες, όπως η ελληνική.

  • Οικονομική Βιωσιμότητα των ΟΤΑ.

Επανεξέταση του συστήματος χρηματοδότησης των ΟΤΑ με νέα και μοντέρνα χρηματοδοτικά εργαλεία και η θέσπιση σύγχρονων εργαλείων χρηματοοικονομικής παρακολούθησης, ελέγχου και λογοδοσίας. Αυτό το θέμα από μόνο του θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο μονογραφίας και ενός συνεδρίου.

  • Θεσμική Αποσαφήνιση Κρατικών – Αυτοδιοικητικών Σχέσεων.

Διευκρίνιση των ορίων ανάμεσα στην κρατική διοίκηση και την τοπική αυτοδιοίκηση, και ενίσχυση της αρχής της επικουρικότητας και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Θα πρέπει να εξαλειφθούν τα φαινόμενα των αλληλοεπικαλύψεων στις αρμοδιότητες, ώστε η άσκηση της πολιτικής και της διοίκησης να έχουν απτό και άμεσο αποτέλεσμα, που να εξυπηρετούν τον πολίτη και τις τοπικές κοινωνίες. Η αρχή της επικουρικότητας θα πρέπει να λειτουργεί πάντα, ως ερμηνευτικό και νομοθετικό εργαλείο, υπέρ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε βάρος της Κεντρικής Διοίκησης.

  • Ενσωμάτωση Σύγχρονων Πολιτικών.

Εισαγωγή ρυθμίσεων που θα αφορούν την ψηφιακή διακυβέρνηση, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, τις έξυπνες πόλεις (smart city), την καινοτομία και τη συμμετοχική διακυβέρνηση.

Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα πρέπει να επιδιώκει να εμφυσήσει ένα νέο παράδειγμα διακυβέρνησης και οικονομικής λειτουργίας στους Δήμους και τις Περιφέρειες, το οποίο θα αποτελέσει οδηγό για περαιτέρω αλλαγές σε όλη τη διοίκηση.