ΑΡΘΡΟ

Του Γ.Κ. Χατζόπουλου

τ. Λυκειάρχη

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Περιγράψαμε πιο πάνω σε αδρές γραμμές τις στήλες με Θράκα Ήρωα Ιππέα καθώς και τα συνοδεύοντα αυτόν με στοιχεία προερχόμενα από τη χλωρίδα και την πανίδα, όπως το δέντρο, τον σκύλο, τον αγριόχοιρο και το φίδι.

Ασφαλώς η παρουσία των πιο αναγλύφων μορφών δεν είναι άσχετη με τον Θράκα Ήρωα Ιππέα και σε καμιά περίπτωση δεν προήλθε η σμίλευση από καθαρή διακοσμητική σκοπιά.

Ας δούμε λοιπόν τον συμβολισμό του καθενός, κάνοντας αρχή από την παρουσία του σκύλου και του κάπρου.

Είναι γνωστό ότι το δασώδες έδαφος της Θράκης αποτελούσε πηγή ζωής για τα άγρια ζώα, όπως ο κάπρος και η έλαφος1, τα οποία εθήρευε2 ο Θράκας Ήρωας Ιππέας με τη συνδρομή του σκύλου, για να εξασφαλίσει την επιβίωση με τροφή πλούσια σε πρωτεΐνες.

Ερχόμεθα στην παρουσία του δέντρου, το οποίο πρέπει από την αρχική ονομασία ιερό δέντρο της δάφνης μετέπεσε στην κατηγορία του καρποφόρου, ιδιαίτερα της ελιάς, που στην αρχαία Αθήνα μαζί με τη συκιά θεωρούνταν ιερά δέντρα, προστατευόμενα με αυστηρούς νόμους, αφού παρείχαν τη σημαντική τροφή προς επιβίωση, το ελαιόλαδο, γι’ αυτό και η ελιά θεωρήθηκε ιερό φυτό, δώρο της θεάς Αθηνάς προς τους Αθηναίους κατά τον διαγωνισμό της με τον θεό Ποσειδώνα για τη διεκδίκηση της προστασίας της Αθήνας, διαγωνισμό κατά τον οποίο εξήλθε νικήτρια για ευνόητους λόγους3. Αλλά και κατά τους χριστιανικούς χρόνους ο Χριστός αποσύρεται στο όρος των Ελαιών προσευχόμενος με το προσιδιάζον ανθρώπινο αίτημα προς τον πατέρα του «παρελθέτω τούτο το ποτήριον απ’ εμού4».

Το δέντρο λοιπόν πέρα από την ωφελιμιστική του προσφορά συμβολίζει, κατά την αρχαία αντίληψη τη ζωή και το περιελισσόμενο σ’ αυτήν φίδι την αθανασία. Κατά τον Παναγή Λεκατσά5 δέντρο και φίδι είναι σύμβολα της ανανέωσης της ζωής.

Και ερχόμεθα στον συμβολισμό της παρουσίας του φιδιού. Η παρουσία του στη μυθολογία έχει αμφίσημη εξήγηση. Κατά την Παλαιά Διαθήκη ενδύεται τον αρνητικό χαρακτηρισμό, δηλαδή εμφανίζεται ως όργανο απάτης, αφού συμπαρασύρει την Εύα και αυτή με τη σειρά της τον αφελή Αδάμ και απομακρύνονται από τον κήπο της Εδέμ, τουτέστιν τον παράδεισο, δεχόμενη εδώ και αιώνες την κατάρα της Εκκλησίας. Γνωστό άλλωστε το «προπατορικό αμάρτημα».

(συνεχίζεται…)

 

  1. Δες Γ. Κ. Χατζοπούλου, Συμβολή στη λαογραφία του Κρυονέρου Ανατολικής Θράκης, σ.σ. 101-108, Θεσσαλονίκη 1978. Δες και Γ. Κ. Χατζοπούλου, Λαογραφικά Κριπέρου Ανατολικής Θράκης (θυσία ελάφου), σ. 108, Θεσσαλονίκη.
  2. Μ. Αποστολίδη, Ο Στενίμαχος, σ. 57, Αθήναι 1929.
  3. Robert Flacelière, Ο δημόσιος και ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων, σ. 159 (μτφ. Γεράσ. Δ. Βανδώρου), Αθήνα, 2007 και Θουκυδίδου, Ιστοριών Β’, 20-21.
  4. Ματθαίος, 26, 39.
  5. Παν. Λεκατσά, Η ψυχή, σ. 85, Αθήνα 1957.