ΑΡΘΡΟ

Του Παναγιώτη Χατζηγεωργίου

Δικηγόρου Δράμας

Η χώρα μας ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων προηγμένων ευρωπαϊκών χωρών επιχείρησε τις προηγούμενες δεκαετίες να φιλελευθεροποιήσει το ποινικό και σωφρονιστικό μας σύστημα. Να γίνει επιεικέστερο. Υπάρχουν κι άλλοι τρόποι, για να σωφρονίσεις έναν παραβάτη εκτός από τον εγκλεισμό. Η σύγχρονη αντεγκληματική πολιτική λέει, πως δεν χρειάζονται πάμπολλες φυλακές. Μυριάδες φυλακισμένοι. Ακόμη και για χαμηλή παραβατικότητα.

Είναι αλήθεια ότι ενίοτε επικρατούσε η επιείκεια. Θέτοντας εκποδών την τιμωρία. Το κοινό περί δικαίου αίσθημα. Ως δικηγόροι έχουμε χειριστεί τέτοιες υποθέσεις. Άλλοτε ως υπεράσπιση του δράστη. Άλλοτε ως πολιτική αγωγή με τους οικείους του θύματος. Υποθέτω πως έτσι έχουμε καλύτερη προσέγγιση από τον μέσο μη νομικό πολίτη. Φαίνεται πως όχι όλοι οι δικηγόροι.

Πριν πολλά χρόνια προσωπικός μου φίλος, έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου του. Εισήλθε με οπισθοπορεία σε χώρο βενζινάδικου. Σκότωσε τον εκεί ευρισκόμενο φορτηγατζή, που εκείνη την ώρα αμέριμνος άλλαζε λάστιχο στο όχημά του. Ήταν όντως τρομερό το σοκ, που υπέστη. Είχε χάσει τον ύπνο του. Από την άλλη όμως ένας αθώος και αμέριμνος συμπολίτης μας είχε χάσει τόσο άδικα τη ζωή του. Γιατί ο δράστης γλίστρησε σε λάδια και έχασε τον έλεγχο του οχήματός του. Αν όμως δεν έτρεχε υπερβολικά, ο συνάνθρωπός μας θα είχε γλιτώσει. Τιμωρήθηκε ο δράστης με δύο χρόνια φυλάκιση. Με αναστολή. Επικράτησε η επιείκεια.

Γιος φίλου μου συγκρούστηκε με ελεύθερα περιφερόμενη μέσα στη νύχτα αγελάδα και σκοτώθηκε. Το δικαστήριο επέβαλε στον ιδιοκτήτη του ζώου ποινή φυλάκισης δύο ετών. Με αναστολή. Κυριάρχησε και πάλι η επιείκεια της τιμωρίας.

Επρόκειτο για ανθρωποκτονίες από αμέλεια. Και τα δικαστήρια έκριναν και στις δύο περιπτώσεις πως δεν απαιτείται εγκλεισμός σε φυλακή. Πως αρκεί για το σωφρονισμό του δράστη ποινή με αναστολή. Προφανώς για τους οικείους και γνωστούς των θυμάτων οι ποινές αυτές ήταν χάδια. Προφανώς και το κοινό περί δικαίου αίσθημα εξεγείρεται σε τέτοιες περιπτώσεις. Τα ίδια πιστεύουν και μερικοί Νομικοί, Δικαστές, Δικηγόροι.

Ζούμε σε εποχές συντηρητικοποίησης. Και σε τέτοιες συγκυρίες η κοινωνία επιζητά Νόμο και Τάξη. Αυστηρότητα ποινών. Και ναι θα έπρεπε σε ορισμένες περιπτώσεις η Πολιτεία να επανεξετάσει το ζήτημα. Πώς όμως; Με αρμόδιες Νομοπαρασκευαστικές Επιτροπές. Που θα εξετάσουν τα δεδομένα σε βάθος χρόνου. Για να καταλήξουν σε ασφαλή συμπεράσματα. Σε ορθές προτάσεις βελτίωσης. Σε σωστή αντεγκληματική πολιτική.

Όχι προφανώς με βάση τα πρωτοσέλιδα και τα οκτάστηλα του τύπου. Τον ορυμαγδό των ΜΜΕ. Τις κραυγές του διαδικτύου. Τις δημοσκοπήσεις. Που ζητούν φυλάκιση και για απλές ακόμη παραβάσεις. Πολυετή εγκλεισμό για σοβαρότερα αδικήματα. Ισόβια για τα σοβαρά. Επαναφορά θανατικής ποινής για τα ειδεχθή. Τα τελευταία χρόνια ζούμε στον αστερισμό του Ποινικού Λαϊκισμού. Η ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης κάθε τόσο και με βάση την επικαιρότητα σπεύδει να αυστηροποιήσει τις διατάξεις. Να προβλέψει μεγαλύτερες ποινές. Να σχεδιάσει περισσότερες φυλακές. Για να χωρέσουν όλοι όσοι αδικοπραγήσουν. Ακόμη και για αδικήματα χαμηλής απαξίας.

Προ μηνών διαβάσαμε για ποινή 18 ετών κάθειρξη για δράστη αυτοκινητικού δυστυχήματος, που οδηγούσε το ζημιογόνο όχημα. Και επιπλέον για κάθειρξη 15 ετών στο συνοδηγό του (!!!). Γιατί το δικαστήριο έκρινε ότι τον προέτρεψε να τρέχει ιλιγγιωδώς. Αν επιβάλλονται τέτοιες ποινές για τροχαία θανατηφόρα ατυχήματα, τότε τι θα επιβληθεί σε μια εν ψυχρώ στυγερή δολοφονία ενός ανηλίκου; Κατά πάσα πιθανότητα η άνω πρωτόδικη και πρωτόγνωρη ποινή θα μειωθεί στο Εφετείο. Διότι δεν είναι αναλογική με το διαπραχθέν έγκλημα.

Πριν από λίγες μέρες μου διηγιόταν συνάδελφος για πρωτόδικη ποινή φυλάκισης 4 ετών σε ιδιοκτήτη ζώου, το οποίο φέρεται να έσπρωξε στο γκρεμό συνάνθρωπό μας, τραυματίστηκε αυτός θανάσιμα κατά την πτώση και εξέπνευσε. Δεν υπήρχαν μώλωπες στο σώμα του. Δεν υπήρχαν αυτόπτες μάρτυρες. Το θύμα δεν μπόρεσε να μιλήσει. Παρόλα αυτά κρίθηκε ότι ο συγκεκριμένος τράγος ήταν ο δράστης. Γιατί είχε κουτουλήσει και κάποιον άλλο τις ημέρες εκείνες. Και ο ιδιοκτήτης του, αν δεν μειωθεί η ποινή στο Εφετείο, θα οδηγηθεί με τις νέες αυστηρές διατάξεις στη φυλακή. Γιατί δεν φρόντισε να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να μη γίνει το μοιραίο.

Ο πολύς κόσμος δεν αντιλαμβάνεται, πως και η ποινή με αναστολή τιμωρία είναι. Ενδεχομένως και αν υπάρξει και άλλη άδικη πράξη εντός του χρόνου της αναστολής, να εκτιθεί. Παραμένει έτσι κι αλλιώς στο Ποινικό Μητρώο. Και σε επόμενη εγκληματική συμπεριφορά θα επιβαρύνει τη θέση του εκ νέου κατηγορούμενου. Λειτουργεί λοιπόν αποτρεπτικά. Εκπαιδευτικά. Σωφρονίζει.

Ο Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΔΠΘ Κώστας Κοσμάτος προ ημερών βασιζόμενος στα στατιστικά στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής κάνει λόγο για «σωφρονιστική έκρηξη», που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στις φυλακές της χώρας μας.

Οι διαθέσιμες θέσεις στις υπάρχουσες φυλακές είναι 10.763 και στις αρχές του 2026 είχαμε 13.583 κρατούμενους. Διαπιστώνει έντονη αυξητική τάση τα τελευταία δύο χρόνια (2024 και 2025). Και αυτό δεν αφορά τη βαριά εγκληματικότητα, αλλά τη χαμηλή παραβατικότητα.

Στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Νικηφόρου Δράμας οι διαθέσιμες θέσεις είναι 600 και ήδη έχουμε 828 κρατούμενους (πληρότητα 138%). Στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Κομοτηνής η πληρότητα ξεπερνά το 199%. Στην Τρίπολη το 226%. Στο Βόλο το 244%!!! Ο Υπουργός Δικαιοσύνης Φλωρίδης δηλώνει πως θα κατασκευάσει γρήγορα λυόμενες φυλακές. Για να χωρέσουν όλοι οι παραβάτες…

Ο καθηγητής αποδίδει την εκρηκτική αυτή κατάσταση στις πρόσφατες αλλαγές της ποινικής νομοθεσίας και ειδικά στο Ν. 5090/2024. Επισημαίνει ότι με τις νέες αυστηρές προϋποθέσεις για χορήγηση αναστολής ή παροχή κοινωφελούς εργασίας, προτάσσεται ο εγκλεισμός ακόμη και για αδικήματα χαμηλής απαξίας. Στόχος δεν είναι η σωστή αντεγκληματική πολιτική, αλλά η καθησύχαση του κοινού μέσω του ποινικού λαϊκισμού.

Γεγονός είναι πως οι συνθήκες κράτησης επιδεινώνονται διαρκώς. Η χώρα μας βρίσκεται στο στόχαστρο της Επιτροπής Πρόληψης των Βασανιστηρίων (CPT). Κινδυνεύουμε με «Δημόσια Δήλωση» της εν λόγω Επιτροπής. Με τέτοια κύρωση βρέθηκαν αντιμέτωπες Τουρκία και Ρωσία !!! Έρχεται η σειρά μας. Ο καθηγητής Κοσμάτος προτείνει να εγκαταλειφθεί ο ποινικός λαϊκισμός και το Ποινικό Κράτος. Να επιστρέψουμε στο Κράτος Πρόνοιας. Να επιδιώξουμε μείωση της εγκληματικότητας όχι με δρακόντιες ποινές, αλλά με επιστημονική έρευνα, διάλογο και παρεμβάσεις στην κοινωνία. Αλλιώς όσες φυλακές και να κτίσει ο κύριος Φλωρίδης, δεν θα φτάνουν για να φυλακίσουμε δεκάδες χιλιάδες Έλληνες ακόμη και για μικροπαραβάσεις.

Σε σχετική ημερίδα του Δικηγορικού Συλλόγου Αθήνας το 2022 ο πρώην Υπουργός Δικαιοσύνης επί ΠΑΣΟΚ Χάρης Καστανίδης είχε αναφέρει μεταξύ άλλων: «…είναι η ορθή αντιεγκληματική πολιτική που βοηθά και η εξιχνίαση του εγκλήματος. Η εφαρμογή αντιεγκληματικών ποινών και η εφαρμογή εναλλακτικών ποινών (κοινωφελής εργασία) είναι η ορθή λύση…». Ο Πρόεδρος του ΔΣΑ Βερβεσός είχε αναφέρει «…η ασφάλεια δικαίου και η σταθερότητα υπονομεύονται όταν ο ποινικός νόμος υποκύπτει στις πιέσεις της επικαιρότητας και της κοινής γνώμης… η αυστηροποίηση των ποινών έχει αποδειχθεί ότι δεν συνδέεται αιτιωδώς και μονοσήμαντα με την επίτευξη των στόχων της αντεγκληματικής πολιτικής…».

Έλα όμως που σε δημοσκόπηση την περίοδο εκείνη (βλέπε συνέντευξη του πρώην Υπουργού Δικαιοσύνης Τσιάρα, που δεν ήταν και νομικός, στα Παραπολιτικά) το 93% ζητούσε αυστηροποίηση των ποινών. Και ο κ. Τσιάρας είπε πως συμφωνεί.. Αλλά και πάλι σε λογικά πλαίσια. Και στο μέτρο του αναλογικού. Ο κόσμος όμως δεν ικανοποιήθηκε. Για αυτό και ανέλαβε ο και νομικός Φλωρίδης. Και άλλαξε και πάλι τους Ποινικούς Κώδικες. Επί το αυστηρότερο.