Διάλεξη με θέμα «Με αφορμή μια έκθεση ισλαμικής τέχνης» πραγματοποιήθηκε στο Σαντιρβάν, την Πέμπτη 12 Ιουνίου 2025. Ομιλήτρια ήταν η κ. Μίνα Μωραΐτου, ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια ισλαμικής τέχνης του Μουσείου Μπενάκη.

Ουσιαστικά, η εκδήλωση λειτούργησε εισαγωγικά για τη νέα έκθεση του Μουσείου Μπενάκη στο Σαντιρβάν με θέμα «Χίλιες και μία μορφές, ζωγραφιές και σχήματα». Η έκθεση αφορά την ισλαμική τέχνη μέσα από τη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη και τα εγκαίνια της θα πραγματοποιηθούν το προσεχές Σάββατο 21 Ιουνίου 2025.

Σε δηλώσεις της στα τοπικά Μ.Μ.Ε. η κ. Μωραΐτου ανέφερε: «Η διάλεξη γίνεται με αφορμή την έκθεση για την ισλαμική τέχνη που θα εγκαινιαστεί στον πολιτιστικό χώρο Σαντιρβάν της Raycap.

Βασικός σκοπός είναι να δείξουμε τα βασικά χαρακτηριστικά της ισλαμικής τέχνης, τι είναι ισλαμική τέχνη, πώς διαφοροποιείται ανάλογα με το γεωγραφικό τόπο. Το Ισλάμ είναι μια μεγάλη περιοχή που περιλαμβάνει πάρα πολλά κράτη, διαφορετικούς λαούς, διαφορετικές ιστορικές καταβολές. Οπότε όλα αυτά ενώνονται μέσω της θρησκείας.

Υπάρχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα οποία κάνουν ένα αντικείμενο ισλαμικό. Ο όρος ισλαμική τέχνη είναι λάθος. Διότι χρησιμοποιείται ένας θρησκευτικός όρος, για να προσδιορίσει μια τέχνη, η οποία είναι και θρησκευτική, αλλά και κοσμική. Είναι σαν να προσπαθούμε να πούμε την ιστορία της χριστιανικής τέχνης και να μιλάμε για τον πολιτισμό της Ελλάδας, της Αγγλίας, της Γαλλίας κτλ.

Υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά τα οποία παραμένουν σταθερά κι αυτά είναι η καλλιγραφία, το αραβούργημα, η γεωμετρική διακόσμηση και η εικονογραφία. Η εικονογραφία είναι πλούσια στην ισλαμική τέχνη, απλώς υπάρχει σαφώς διαχωρισμός μεταξύ θρησκευτικής και κοσμικής τέχνης. Για παράδειγμα, δεν θα δείτε ποτέ εικονογραφικά θέματα σε ένα τζαμί, σε έναν μεντρεσέ ή στην εικονογράφηση του Κορανίου. Ενώ όταν είναι να διακοσμήσουν αντικείμενα για το παλάτι, για τα ανάκτορα, η εικονογραφία είναι πολύ πλούσια».

Απαντώντας σε ερώτηση για το εάν στην Ελλάδα υπάρχουν στοιχεία ισλαμικής τέχνης, η κ. Μωραΐτου σημείωσε: «Εκτός από τη Συλλογή του Μουσείου Μπενάκη είναι κατά κύριο η προσωπική συλλογή του Αντώνη Μπενάκη, ο οποίος μεγάλωσε και έζησε στην Αλεξάνδρεια μέχρι τα 40 χρόνια του και ο ίδιος συγκρότησε αυτή τη συλλογή, τα υπόλοιπα που βρίσκονται στην Ελλάδα, είναι κυρίως οθωμανικά. Είναι κυρίως μνημεία όπως το Σαντιρβάν για παράδειγμα, διάσπαρτα, άλλα σε καλύτερη κατάσταση και άλλα όχι. Έχουμε βέβαια και ένα μεγάλο κομμάτι επιρροής στην ισλαμική τέχνη μέσα από κεραμικά, ξυλόγλυπτα, κεντήματα.

Όταν λέμε ισλαμική τέχνη, δεν εννοούμε μόνο την τέχνη των μουσουλμάνων, αλλά και τέχνη που βλέπουμε για τους Χριστιανούς και τους Εβραίους που ζούσαν σε αυτήν την περιοχή, αλλά έχουν και μια μεγάλη επιρροή της ισλαμικής τέχνης στην τέχνη τόσο της Ευρώπης, όσο και της Κίνας».

Σχετικά με το εάν ο Ελληνισμός, οι χριστιανοί που ζούσαν ή ζουν ακόμη σήμερα σε αυτές τις περιοχές, έχουν επηρεαστεί από την ισλαμική τέχνη, η κ. Μωραΐτου επεσήμανε: «Στα μεγάλα κέντρα όπως το Κάιρο, η Αλεξάνδρεια, η Κωνσταντινούπολη, οι Έλληνες είχαν ένα πολύ ζωτικό ρόλο σε αυτές τις κοινωνίες. Και ερχόμενοι στην Ελλάδα, είτε από την Αίγυπτο τη δεκαετία του 1950, είτε από την Τουρκία στα μέσα του 20ου αιώνα, έφεραν μαζί τους ορισμένα στοιχεία. Όχι θρησκευτικά, αλλά από την κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα που είχαν αυτές οι πόλεις. Αν πάμε πιο πίσω στην τέχνη, υπάρχουν κατά καιρούς πολλές αλληλεπιδράσεις κι αυτό είναι ανάλογα με την εποχή».

Η έκθεση θα περιλαμβάνει περίπου 60 αντικείμενα, τα οποία θα χωρίζονται σε 4 βασικές κατηγορίες. Όπως εξήγησε η κ. Μωραΐτου, «η επιλογή είναι από διάφορες περιοχές του Ισλάμ, όπως από την Αίγυπτο, το Ιράν, αντικείμενα από την Ισπανία και τη Σικελία όταν οι Άραβες ήταν εκεί και λιγότερα αντικείμενα οθωμανικά, γιατί στην Ελλάδα είμαστε πιο εξοικειωμένοι με αυτό και για αυτό διαλέξαμε λίγα αντικείμενα».

 

«Χίλιες και μία μορφές, ζωγραφιές και σχήματα»

 

Η έκθεση του Μουσείου Μπενάκη στο Σαντιρβάν με τίτλο «Χίλιες και μία μορφές, ζωγραφιές και σχήματα» θα διαρκέσει από τις 22 Ιουνίου έως τις 23 Νοεμβρίου 2025. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Το ωράριο λειτουργίας έχει ως εξής:

Πέμπτη: 10:00-14:00 και 18:00-21:00

Παρασκευή: 10:00-14:00 και 18:00-21:00

Σάββατο: 10:00-14:00 και 18:00-21:00

Κυριακή: 11:00-14:00 και 18:00-21:00

Σχετικά με τη νέα έκθεση στη Δράμα, το Μουσείο Μπενάκη σημειώνει:

Η ισλαμική τέχνη αναφέρεται στην καλλιτεχνική δημιουργία των κοινωνιών όπου το Ισλάμ αποτελεί την επικρατούσα θρησκεία. Η πλούσια και πολυδιάστατη αυτή παράδοση υπερβαίνει ωστόσο τα όρια της θρησκείας και περιλαμβάνει πολυτελή κοσμικά έργα που αντικατοπτρίζουν τεχνική δεξιοτεχνία και υψηλό επίπεδο καλλιτεχνικής δημιουργίας. Σε γενικές γραμμές, χαρακτηρίζει την πολιτισμική ταυτότητα ενός κόσμου που επεκτάθηκε σε μια ευρεία γεωγραφική περιοχή, από τις χώρες της Μέσης Ανατολής και τη Βόρεια Αφρική μέχρι την Κεντρική Ασία και την Άπω Ανατολή. Παρά τις διαφορές ανάμεσα σε περιοχές και περιόδους, η ισλαμική τέχνη διατηρεί κοινά στοιχεία που προσδίδουν μια αίσθηση ενότητας. Η παρούσα έκθεση στο Σαντιρβάν θα αναδείξει ορισμένα από αυτά τα βασικά χαρακτηριστικά, όπως αποτυπώνονται μέσα από επιλογή έργων του Μουσείου Μπενάκη.

Η ιστορία του ισλαμικού κόσμου αποτελείται από έναν ιστό δυναστειών και αυτοκρατοριών, με διαφοροποιημένες πολιτισμικές και γεωγραφικές καταβολές, οι οποίες διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο και καθεμία άφησε την παρακαταθήκη της μέσα από την τέχνη και την αρχιτεκτονική. Η ισλαμική αισθητική επηρεάστηκε από τις τοπικές παραδόσεις, εμπλουτίζοντας τη διαφορετική έκφραση της τέχνης σε περιοχές από τη Βόρεια Αφρική έως τη Νοτιοανατολική Ασία. Αυτή η κληρονομιά υπογραμμίζει την επίδραση του Ισλάμ στην παγκόσμια ιστορία, καθώς συνεχίζει να διαμορφώνει τις θρησκευτικές, κοινωνικές και πολιτιστικές ταυτότητες εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο.