ΑΡΘΡΟ

Του Γ.Κ. Χατζόπουλου

τ. Λυκειάρχη

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Γεννιέται εύλογα το ερώτημα γιατί η λατρεία του Θράκα Ιππέα ξεκίνησε από τη Θράκη; Και όχι μόνο περιορίσθηκε στη Θράκη, αλλά εξαπλώθηκε ταχύτατα στη Μακεδονία και έφτασε μέχρι τη σημερινή Βοιωτία.

Και δεν έμεινε μόνο στους πιο πάνω χώρους, αλλά επεκτάθηκε και στη Βουλγαρία και στη Μ. Ασία, σε τόπους όπου έκανε αισθητή την παρουσία του ο Ελληνισμός από τα αρχαιότατα ακόμη χρόνια.

Ως προς τον αρχικό τόπο λατρείας του στη Θράκη ενδεικτικοί είναι οι στοίχοι του Θρακιώτη ποιητή, πεζογράφου και φιλοσόφου Γεωργίου Βιζυηνού: «Από την Θράκη βρε παιδιά, από την Πιερία εβγήκεν η θρησκεία1».

Η θρακική γη χαρακτηρίζεται για το πεδινό, εκτεταμένο και εύφορο έδαφός της, το οποίο βοηθάει στην άνετη επιβίωση του ανθρώπου με την παροχή πολλών και πλούσιων αγαθών. Συνεπώς οι Θρακιώτες έπρεπε να επιδείξουν την ευγνωμοσύνη τους προς τη θεότητα, την οποία έπλασαν, αφού αυτή υπήρξε το πρόφραγμά τους από τον κίνδυνο αποφυγής της ασιτίας, φυσικό αποτέλεσμα της οποίας είναι η λιμοκτονία.

Γεννιέται δεύτερο ερώτημα: γιατί τον παρέστησαν ως ιππέα; Είναι εύλογο ότι από τα πρώτα ζώα, τα οποία εξημέρωσε ο προϊστορικός πρόγονός μας ήταν και το άλογο2. Ένα ζώο, το οποίο χαρακτηρίζεται για την ανθεκτικότητά του, τη φιλοπονία του, την ταχύτητά του, την ωραιότητά του και τη φιλική προς τον άνθρωπο σχέση του.

Επισημαίνοντας αυτές του τις αρετές ο Θρακιώτης του προσέδωσε τα προσωνύμια: σωτήρας3, θεραπευτής, ιατρός, κυρίως κτηνίατρος και προστάτης της πανίδας. Θα σταθώ στην ερμηνεία των προσωνυμίων του σωτήρας και ιατρός της πανίδας, εν προκειμένω του αλόγου.

Του πρώτου προσωνυμίου δόθηκε εξήγηση πιο πάνω. Θα προσπαθήσω να ερμηνεύσω τη δεύτερη προσωνυμία του.

Για τον καταπονούντα την παντοτρόφο μάνα γη έχει μεγάλη σημασία η υγεία του ίππου και ακόμη μεγαλύτερη η απώλειά του. Ο ομιλών έζησε παιδιόθεν τον οικογενειακό θρήνο από την απώλεια του ίππου της.

Και δεν αρκέσθηκε ο άνθρωπος του λαού μόνο στην απόδοση των πιο πάνω προσωνυμίων. Προσέθεσε και άλλες όπως: θαυματουργός, θεός, ισχυρός, αρχηγέτης, επήκοος, πάτριος, προπύλαιος, σώζων, σωτήρ, κύριος, αλλά και καταχθόνιος και ψυχοπομπός.

Του προσδόθηκαν ακόμη οι προσωνυμίες Αυλωνίτης, Αυραχηνός, Γιριηνός, Ζυμιδρινός, Κεδρεισηνός, Βετέστιος κ.ά.

Η λατρεία του Θράκα Ιππέα έλαβε επίσημο χαρακτήρα με την αποτύπωση ανάγλυφης μορφής του σε λίθινες στήλες συνοδευόμενες με επιγραφές, στις οποίες μνημονεύονται τα πιο πάνω προσωνύμια. Στις ενεπίγραφες αυτές στήλες, οι οποίες συνόδευαν βωμούς ή εντοιχίζονταν σε ιερά, τα οποία ανεγείρονταν προς τιμήν του, προσέρχονταν οι αρχαίοι Θράκες και τελούσαν θυσίες αιματηρές4 ή αναίμακτες, τις οποίες συνόδευαν με ευχές προς τη θεότητα ευχαριστήριες για την προστασία, που, κατά την αντίληψή τους, τους παρείχε εξ ης και τα προσωνύμια σωτήρ και πατρώος ως κληρονομηθείς από τους προγόνους τους.

Ανάγλυφες στήλες, που εικονίζουν τον Θράκα Ήρωα Ιππέα βρέθηκαν και στη Βουλγαρία, όπου εκτίθενται στο μουσείο της Σόφιας, ανερχόμενες σε εκατοντάδες, εξίσου αρκετές στο μουσείο της Φιλιππούπολης, της Καβάλας, της Κομοτηνής, της Δράμας, της Λήμνου, των Σερρών, της Κομοτηνής, των Φιλίππων, της Ξάνθης, της Αμφίπολης, της Θάσου, των Θηβών κ.α. εμπλουτισμένες με επιγραφές.

Σε κάποιες από αυτές εντοπίζονται τα ονόματα Ζείπας, Δίζας, Ακμαίος Βείθυς, Ζεργέδης, Διόσκους, Μέστος, Σατορνείνος, Ουάλλης, Δεντούπης, Αντώνιος, Καρώσης κ.ά.

Από τα αναφερόμενα ονόματα στις επιγραφές το Ζίπας με ι και Ζείπας με ει είναι το πιο γνωστό θρακικό κύριο όνομα.

Το όνομα Βείθυς5, το οποίο απαντά και ως Βίθυς, γιος του Κότυος βασιλιά της Θράκης, το όνομα Δίζας αναφέρεται σε εγχάρακτη επιγραφή, που βρέθηκε στην Αμφίπολη, τα ονόματα Ουάλλης, Δεντούπης, αναφέρονται σε επιγραφή από την Πλατανιά Δράμας6. Το όνομα Αντώνιος όπως και το Καρώσης αναφέρονται σε επιγραφές από την Καβάλα, όπως και τα Τάρσας, Βύζας, Βρόβης, Βείθυς, Μελγίδη (γυναίκα).

(συνεχίζεται…)

 

  1. Γεωργίου Βιζυηνού, Άπαντα, σ. 548, Αθήναι 1955.
  2. Νεολιθική Ελλάς, Συλλογικό έργο, Sandor Bökönyi, σ.σ. 165-178.
  3. Στέλλα Κλαδαρά, Ήρως – Θράκας Ιππέας, Ο θεός της αρχαίας Θράκης.
  4. Αιμιλίου Μιρώ, Η καθημερινή ζωή στην εποχή του Ομήρου (μτφ. Κ. Παναγιώτου), σσ. 74-100.
  5. Γεωργίου Β. Καφταντζή, Ιστορία της πόλεως των Σερρών και της περιφερείας της, τόμ. πρώτος, σ. 335, Αθήναι 1967
  6. Peter Pilhofer, ό.π., σελ. 494.