«Η εκκλησιαστική εθιμοτυπία και πολιτική του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου του Α’ κατά την 30ετή Πατριαρχία του» (Μέρος Α’)

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Αρχιμ. Γεράσιμος Βλατίτσης – Εκδόσεις Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2023, σσ. 190

Γράφει ο Δημήτριος Ι. Τσιανικλίδης

Δρ. Θεολογίας- Νομικός

Ἀπό τόν ἐκδοτικό οἶκο «ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ», μέ τήν ἐκπνοή τοῦ σωτηρίου ἔτους 2023 κυκλοφόρησε μιά νέα μελέτη μέ τόν τίτλο: «Η εκκλησιαστική εθιμοτυπία και πολιτική του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου του Α’ κατά την 30ετή πατριαρχία του – Συμβολή στην εκκλησιαστική πολιτική και διπλωματία», πού συνέγραψε ὁ ἀκάματος ἐργάτης τοῦ πνεύματος ἀρχιμανδρίτης π. Γεράσιμος Βλατίτσης. Πρόκειται γιά μεταπτυχιακή διατριβή πού ὑποβλήθηκε τόν Ἰούλιο τοῦ 2022 ἀπό τόν σ. στό ΔΠΜΣ τοῦ ΑΠΘ σέ συνεργασία μέ τό ΕΚΠΑ ὑπό τόν τίτλο: «Ἑλλάδα: Ἐκκλησιαστική Ἱστορία καί Πολιτισμός», ἡ ὁποία καί ἐγκρίθηκε μέ τόν βαθμό «ἄριστα».

Ἡ παροῦσα πραγματεία ἀριθμεῖ 190 σσ., καί φέρει σχῆμα 0,24 Χ 0,17cm. Στό μέν ἔγχρωμο ἐξώφυλλο εἰκονίζεται ἡ ΑΘΠ ὁ Οἰκ. Πατριάρχης κ. Βαρθολομαῖος, στό δέ ὀπισθόφυλλο δημοσιεύεται ἀπότμημα ἀπό τόν «Πρόλογο» τοῦ σ. Ἡ καλαίσθητη καί ἐπιμελημένη ἱστορικοθεολογική ἔκδοση ἀρχίζει κατά πρῶτον μέ τήν κάτωθι ἀφιέρωση: «Στην Α.Θ. Παναγιότητα Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως και Νέας Ρώμης Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο» (σελ.5). Ἀκολουθοῦν τά «Περιεχόμενα» (σελ. 7) καί ὁ «Πρόλογος» τοῦ σ. ὅπου περιγράφεται τό κίνητρο πού τόν ὤθησε στήν σύνταξη τῆς παρούσης πραγματείας (σσ. 9-10). Στήν συνέχεια, ἕπονται ἡ «Εἰσαγωγή» (σσ.11-12) καί οἱ «Συντομογραφίες» (σελ.13).

Ἡ διαπραγμάτευση τοῦ θέματος πραγματοποιεῖται σέ ἕξι κεφάλαια. Τό πρῶτο κεφάλαιο ὑπό τόν τίτλο: «Μία ευσύνοπτη αποτύπωση της προσωπικότητας του 270ου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικού Πατριάρχη της Ορθόδοξης Εκκλησίας κ.κ. Βαρθολομαίου», περιέχει τρεῖς ὑπότιτλους οἱ ὁποίοι κάνουν λόγο γιά τά βιογραφικά στοιχεῖα τοῦ ὡς ἄνω πατριάρχου, τόν ἐνθρονιστήριο λόγο τοῦ κ. Βαρθολομαίου, καθώς καί γιά τήν συμβολή του στόν διορθόδοξο, διαχριστιανικό καί διαθρησκευτικό διάλογο (σσ.15-35).

Τό δεύτερο κεφάλαιο τό τιτλοφορούμενο ὡς «Ο διορθόδοξος διάλογος Οικουμενικού Πατριαρχείου και των άλλων Εκκλησιών της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας. Σύνοδοι συναντήσεις και συνέδρια» (σσ. 37-74) ἁπαρτίζεται ἀπό ἕξι ὑπότιτλους. Ἀρχικά, στόν πρῶτο ὑπότιτλο ἐξετάζονται θέματα διοικητικῆς, ποιμαντικῆς, δογματικῆς, κ.λπ., σημασίας, τά ὁποῖα τέθηκαν στό τραπέζι τῶν διαπραγματεύσεων καί συζητήθηκαν κατά τήν διάρκεια τῶν ἐργασιῶν τῆς Πανορθοδόξου Συνόδου στό Κολυμπάρι Χανίων τῆς Κρήτης τό 2016 (σσ. 45-55). Στήν συνέχεια, ὁ σ. στούς παρακάτω ὑπότιτλους ἀπό τόν δεύτερο ἕως καί τόν πέμπτο καταγράφει ζητήματα πνευματικῆς καί διοικητικῆς δικαιοδοσίας τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως σχετίζοντα μετά τῶν Σλαβικῶν Ἐκκλησιῶν, ἐνῶ παράλληλα, ἐξιστοροῦνται, συνοπτικά ἀπό τόν 15ο αἰῶνα μέχρι τῶν ἡμερῶν μας πρόσωπα καί γεγονότα (σσ.56-71). Τέλος, στόν ἕκτο ὑπότιτλο τοῦ οἰκείου κεφαλαίου γίνεται λόγος γιά τόν τρόπο ἀντιμετώπισης τῆς ἐνδοεκκλησιαστικῆς κρίσης τοῦ Πατριαρχείου Ἱεροσολύμων ἀρχές τοῦ αἰῶνος μας.

Στήν συνέχεια, ἀκολουθεῖ τό τρίτο κεφάλαιο μέ τόν τίτλο: «Ο διαχριστιανικος διάλογος Οικουμενικού Πατριαρχείου και των Εκκλησιών των Παλαιοκαθολικών, των Μη Χαλκηδονίων και των Ρωαιοκαθολικών και η προσωπική συμβολή του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου», στό ὁποῖο καταγράφεται μιά ἱστορική ἐπιγραμματική ἀναδρομή ἀπό τά μέσα τοῦ 20οῦ αἰῶνος μέχρι σήμερα ἡ ὁποία ἀναδεικνύει τίς ἄοκνες καί φιλότιμες προσπάθειες, πού καταβάλλει ὁ Οἰκουμενικός Θρόνος μέ ἀποκορύφωμα τίς προσωπικές πρωτοβουλίες τοῦ πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου πρός τήν κατέυθυνση τοῦ διαλόγου καί τῆς ἐπικοινωνίας μέ τίς παραπάνω χριστιανικές ὁμολογίες, ὥστε νά ξεπεραστοῦν τά θεολογικά ἐμπόδια καί προσκόμματα καί πάντα στήν βάση τῶν κανόνων τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων νά ἐπιτευχθεῖ ἡ πλήρης μυστηριακή κοινωνία τῶν μνημονευθεισῶν Ἐκκλησιῶν (σσ. 75-84).

Τό τέταρτο κεφάλαιο τό ὁποῖο ἄρχεται μέ τόν τίτλο: «Ο Διαθρησκειακός Διάλογος, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, η οικουμενική κίνηση και η δράση του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως…», ἀριθμεῖ τρεῖς ὑπότιτλους. Στόν πρῶτο ὑπότιτλο ἑρμηνεύεται ὁ ὅρος «οἰκουμενική κίνηση» (ἱστορική προέλευση, ἐκκλησιαστική χρήση, κ.λπ.) καί παράλληλα, ἐξετάζεται ἡ ἔννοια τοῦ «διαθρησκειακοῦ διαλόγου» (προϋποθέσεις, σκοπός, κ.ἄ.) (σσ.85-89), ἀπ’ ἀρχάς τοῦ 20οῦ αἰῶνος μέχρι τῶν ἡμερῶν μας. Στόν δεύτερο ὑπότιτλο μνημονεύονται τά διάφορα συνέδρια ἀπό τό 1977 μέχρι τό 2017, πού ἔλαβαν χώρα ἀνά τόν κόσμο μεταξύ Ὀρθοδοξίας καί Ἰουδαϊσμοῦ. Ὁ τρίτος ὑπότιτλος καταγράφει σέ ἐκτενῇ ἀναφορά τούς κατά καιρούς ἀπό τό 1986 ἕως τό 2019 διαλόγους ἀνάμεσα στήν Ὀρθοδοξία καί τόν Ἰσλαμισμό.

Τό πέμπτο κεφάλαιο πού τιτλοφορεῖται ὡς: «Ο πράσινος Πατριάρχης. Μία επισκόπηση επί τη βάσει συνεδρίων και συμποσίων» (σσ. 115-133) συγκροτεῖται ἀπό δύο ὑπότιτλους καί διαπραγματεύονται τίς παραπάνω οἰκολογικές συνδιασκέψεις οἱ ὁποῖες ἀναδεικνύουν ἀπό τό 1991 μέχρι σήμερα τό ἐνδιαφέρον τοῦ Οἰκ. Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου γιά τήν περιβαλλοντική προστασία. Ὁ πρῶτος ὑπότιτλος τοῦ παρόντος κεφαλαίου ἀσχολεῖται μέ τήν θεολογία τοῦ οἰκολογικοῦ λόγου του ὥς ἄνω πατριάρχου καί ὁ δεύτερος παρουσιάζει τήν περιβαλλοντική πολιτική τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου στό πλαίσιο τοῦ ΠΣΕ.

Τό ἕκτο κεφάλαιο τό ὁποῖο φέρεται μέ τόν τίτλο: «Κοινωνικό και φιλανθρωπικό έργο του Παναγιωτάτου κ.κ. Βαρθολομαίου. Θεωρία και πράξη» (σσ. 135-142), ἀντιστοιχεῖ στό φιλεύσπλαχνο, ποιμαντικό καί κοινωνικό πρόσωπο τῆς Σεπτῆς Κορυφῆς τῆς Ὀρθοδοξίας τῆς ΑΘΠ τοῦ Οἰκ. Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου. Μέ τά «Συμπεράσματα» (σσ. 143-145), τίς «Βιβλιογραφικές Πηγές» (σσ. 147-164), καθώς καί τό «ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ των Εγγράφων και των Εικόνων» (σσ. 165-190), ὁλοκληρώνεται ἡ παροῦσα πραγματεία.

Γιά νά κατανοηθοῦν σέ βάθος καί πλάτος τά μεγάλα ἱστορικοθεολογικά νοήματα τῆς παρούσης μελέτης ἐπιβάλλεται νά γνωρίσουμε τό περιβάλλον μέσα στό ὁποῖο γεννήθηκε καί γαλουχήθηκε ὁ σ. Ὁ π. Γεράσιμος Βλατίτσης εἶδε τό φῶς τῆς ἡμέρας στόν Ξηροπόταμο τῆς Δράμας ἀπό εὐσεβεῖς γονεῖς τόν Κωνσταντῖνο Βλατίτση καί τήν Καλλιόπη Χαρίσκου. Μετά τό πέρας τῶν ἐγκυκλίων σπουδῶν του, ἀπεφοίτησε ἐκ τῆς Ἀνωτάτης Ἐκκλησιαστικῆς Ἀκαδημίας Θεσσαλονίκης, καθώς καί ἐκ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς ἰδίας πόλεως. Εἰδικευθείς εἰς τόν Τομέαν τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας καί τοῦ Βυζαντινοῦ Πολιτισμοῦ, κατέστη ἀριστοβάθμιος Μεταπτυχιακοῦ Διπλώματος Πανεπιστημιακῶν Ἱδρυμάτων τῆς Ἑλλάδος καί τῆς Κύπρου. Τήν 16η Δεκεμβρίου 1998 ἔλαβε ὑπό τοῦ ἀειμνήστου μητροπολίτου Δράμας κυροῦ Διονυσίου Κυράτσου τό μοναχικό σχῆμα στήν Ἱερά Μονή Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος Δράμας. Τήν ἑπομένη 17η Δεκεμβίου τοῦ ἰδίου ἔτους ἐνεδύθη τό ἔνδυμα τῆς ἱερωσύνης χειροτονηθείς ὑπό τοῦ ὥς ἄνω μητροπολίτου Διάκονος εἰς τόν Ἱερόν Μητροπολιτικόν Ναόν τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου Δράμας. Ἀκολούθως, τήν 30η Ἰουλίου 2006 ὑπό τοῦ ἀοιδίμου μητροπολίτου Δράμας κυροῦ Παύλου Ἀποστολίδου, χειροτονεῖται πρεσβύτερος εἰς τόν Ἱερόν Ναόν τῶν Ἁγίων 12 Ἀποστόλων, λαμβάνοντας ταυτόχρονα καί τό ὀφφίκιο τοῦ Ἀρχιμανδρίτου. Ἀπό τό 2002 ἀνέλαβε τήν ἐπίβλεψη τῆς ἀνέγερσης τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης μέχρι τήν ἀποπεράτωσή του τό 2016, ὅπου καί τό ἴδιο ἔτος ἐγκαινιάστηκε. Παράλληλα, διακόνησε μέ σύνεση καί ἀποφασιστικότητα σέ διάφορες ἐπιτελικές θέσεις τῆς Ἱ. Μ. Δράμας. Τυγχάνει ἱδρυτής τοῦ νεανικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ συλλόγου ὑπό τήν ἐπωνυμία, «Κιβωτός». Καλλιεργεῖ τόν ἁγιοπνευματικό γραπτό καί προφορικό λόγο δίδοντας κατά καιρούς ὁμιλίες καί διαλέξεις γιά τήν πνευματική ἀνακαίνιση τῶν χριστιανῶν. Ἔχει συμμετάσχει σέ διάφορα συνέδρια καί ἡμερίδες θεολογικοῦ καί παιδαγωγικοῦ χαρακτήρος καί συγχρόνως δημοσιεύει στόν ἡμερήσιο καί περιοδικό τύπο ἄρθρα καί μελέτες ἱστορικοῦ καί θεολογικοῦ περιεχομένου. Σήμερα ὑπηρετεῖ ὡς ἱερατικός προϊστάμενος στόν παραπάνω Ναό, ἐπιδεικνύοντας ἀκραιφνές ὀρθόδοξο φρόνημα, ὀργανωτικό ζῆλο καί ὑψηλό αἴσθημα ἱεραποστολικοῦ καθήκοντος.

Ὁ σ. προερχόμενος ἀπό ἐπαρχία τοῦ Οἰκ. Θρόνου ἐπέδειξε γιά τήν ἱστορία τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ἰδιαίτερη ἀγάπη καί ἐνδιαφέρον «για την Μητέρα Εκκλησία και τον Πατριάρχη του Γένους» (σελ. 9), – ὅπως ὁ ἴδιος ὁμολογεῖ- ἀφενός μέν, μέσα ἀπό τίς τακτικές του ἐπισκέψεις «στο Φανάρι ιδιωτικώς ή με αφορμή επίσημες αποστολές με νέους της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας» (σελ. 9), καί ἀφετέρου δέ, μέ τήν φυσική του παρουσία παρευρισκόμενος «σε διάφορες επισκέψεις του Πατριάρχη των Ρωμιών στον ορθόδοξο κόσμο» (σελ. 9). Ἡ παραπάνω ἀγάπη του ἐπισφραγίζει τήν πνευματική του προσήλωση στήν ΜτΧΕ.

(συνεχίζεται…)

Ἀναδημοσίευση ἀπό τό Ἐπιστημονικό Περιοδικό τοῦ Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας καί Πάσης Ἀφρικῆς, ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΣ ΦΑΡΟΣ, ΤΟΜΟΣ ϟΒ΄ (2024 -2025) ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ 2024 -2025, σσ. 436-444.