Του Captain Νικόλαου Κ. Μεταξά

ATPL

AIRLINE PILOT

B737NG AIRBUS 320

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Σίγουρα δεν μπορεί να θεωρηθεί πως οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης αποτελούν τις κύριες αιτίες της διαφθοράς στην Ελλάδα, καθώς το φαινόμενο υπήρχε σε μεγάλη ένταση και πριν από την αυτήν. Η διαφθορά τόσο ως μετρήσιμο μέγεθος, όσο και ως κοινωνικοοικονομικό φαινόμενο, έχει πολλαπλές διαστάσεις και χαρακτηριστικά που εμποδίζουν τη μονοσήμαντη ερμηνεία της αλλά και την ακριβή εύρεση των αιτιών της. Η περίπτωση της Ελλάδας έχει κάποια μοναδικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται τόσο με την σφαίρα της πολιτικής, όσο και με διαχρονικές νομικές, οικονομικές και κοινωνικές παθογένειες που την καθιστούν ειδική περίπτωση. Σε μια διαχρονική «σχέση εξάρτησης» μεταξύ πολιτικής σφαίρας και κοινωνίας, η ελληνική πολιτική εξουσία εδώ και δεκαετίες έχει δομήσει ένα άκρως πελατειακό κράτος, όπου τα κρούσματα νεποτισμού και ευνοιοκρατίας τόσο στον ευρύτερο πολιτικό χώρο, όσο και στον δημόσιο τομέα, αποτελούν κανόνα. Ενώ σε συνθήκες πολιτικής και οικονομικής αναταραχής – όπως συμβαίνει κατά την ελληνική οικονομική κρίση – τα εν λόγω φαινόμενα ενδέχεται να εντείνονται. Σύμφωνα δε με στοιχεία της Διεθνούς Διαφάνειας για την Ελλάδα, η ίδια η κοινωνική νοοτροπία μπορεί να εντείνειτα φαινόμενα διαφθοράς, καθώς η νοοτροπία της ελληνικής κοινωνίας καθορίζει δραστικά τη συμπεριφορά των πολιτών απέναντι σε αυτά τα φαινόμενα.

Ο ιδιωτικός τομέας έχει ως εργαλεία ισχυρά συστήματα εσωτερικού ελέγχου και εταιρικής διακυβέρνησης για να αντιμετωπίσει τα φαινόμενα διαφθοράς. Στην περίπτωση δε που αυτά αποτυγχάνουν, η επιχείρηση υφίσταται ένα σημαντικό κόστος που συνήθως αντανακλάται με αρνητικό τρόπο στη διαχρονική ανταγωνιστικότητα, τη φήμη και τη θέση της στην αγορά.

Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως με το κράτος – μάλιστα συνήθως η ένταση της διαφθοράς στο κράτος, και σε ένα περιβάλλον αδύναμων θεσμών, συνοδεύεται και με επέκταση των προσπαθειών ελέγχου της αγοράς από αυτό. Αυτό το γεγονός, όπως και ο θεσμικός ρόλος του κράτους και, κατά προέκταση, ο ρόλος του θεματοφύλακα που αναλαμβάνουν οι δημόσιοι λειτουργοί, αποτελούν και ένα κρίσιμο λόγο για τον οποίο η διαφθορά στο δημόσιο έχει πολλαπλές και ιδιαίτερα σημαντικές έμμεσες αρνητικές επιπτώσεις για μια χώρα. Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος για τον οποίο οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι δημόσιοι λειτουργοί με την ανάληψη της θέσης τους δίνουν ιερό όρκο που τους δεσμεύει πέρα από την υποχρέωση τήρησης των νόμων που έχουν όλοι οι πολίτες.

 

Οι συνέπειες της διαφθοράς

 

Η διαφθορά αποτελεί ένα πολυσύνθετο φαινόμενο, με πολλαπλές επιπτώσεις σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Σε επίπεδο εθνικής οικονομίας, η διαφθορά συνεπάγεται κακή διαχείριση των περιορισμένων πόρων του κράτους και διασπάθιση του δημοσίου χρήματος, με συνέπεια να υποβαθμίζεται η ποιότητα των παρεχόμενων δημοσίων υπηρεσιών. Επίσης, πλήττει την αξιοπιστία μιας χώρας και αποτελεί αντικίνητρο για τις επενδύσεις, καθώς εξαιτίας της αυξάνεται το λειτουργικό κόστος, το ρίσκο και η αβεβαιότητα. Τέλος, υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στο πολιτικό σύστημα και τους θεσμούς και κατά συνέπεια κλονίζει το κράτος δικαίου, με πολλαπλές περαιτέρω κοινωνικοπολιτικές συνέπειες.

Σε επίπεδο επιχείρησης, η συμμετοχή σε φαινόμενα διαφθοράς πλήττει τη φήμη, προκαλεί ποινικές επιπτώσεις και άλλους νομικούς κινδύνους και οικονομική ζημιά (στην περίπτωση επιβολής προστίμων), αυξάνει το λειτουργικό κόστος, πλήττει την αφοσίωση και πίστη του προσωπικού, διαμορφώνει αρνητική εταιρική νοοτροπία και κουλτούρα και προκαλεί αποκλεισμό από πιθανές επιχειρηματικές ευκαιρίες.

Ακόμα, η διαφθορά στρεβλώνει το επιχειρηματικό περιβάλλον και προκαλεί αθέμιτο ανταγωνισμό, επομένως κάθε επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε ένα κλάδο στον οποίο λαμβάνουν χώρα συμβάντα διαφθοράς παρουσιάζει μειωμένα έσοδα και απώλεια τζίρου (π.χ. απώλεια ενός έργου διότι κάποιος ανταγωνιστής ανέλαβε ένα έργο δωροδοκώντας).

Η διαφθορά αποστερεί πολύτιμους πόρους από την εθνική οικονομία, πλήττει το κράτος και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, την απασχόληση, το βιοτικό επίπεδο, την ποιότητα των δημόσιων αγαθών και εν τέλει την κοινωνική ευημερία και αποτελεί ένα σημαντικότατο αντικίνητρο για τις επενδύσεις.

 

Πολιτικές για την καταπολέμηση της διαφθοράς

 

Η διαφθορά στο δημόσιο τομέα αποτελεί ένα μεγάλο ζητούμενο για την χώρα. Οι πρακτικές για την αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς στο δημόσιο τομέα, διακρίνονται σε πρακτικές με μεσοπρόθεσμο ή βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, αλλά και σε πρακτικές με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, βασισμένες κυρίως στο τρίπτυχο πρόληψη, ενίσχυση διαφάνειας και έλεγχος. Όσον αφορά στα μέτρα για την καταστολή της διαφθοράς, αναγνωρίζεται φυσικά η σημαντικότητά τους, καθώς συνδέονται άμεσα με την επιβολή της δικαιοσύνης και δρουν αποτρεπτικά. Μέχρι σήμερα οι δράσεις που έχουν αναληφθεί, και στο πλαίσιο των μνημονιακών υποχρεώσεων, έχουν δώσει έμφαση από το κράτος κυρίως σε αυτό το στάδιο (δηλαδή στον εντοπισμό και την τιμωρία περιπτώσεων διαφθοράς αφού έχουν συμβεί), με μέτρια αποτελέσματα ωστόσο, όπως αποτυπώνεται στις έρευνες για την αντίληψη για το επίπεδο της διαφθοράς που προαναφέρθηκαν. Για τον λόγο αυτό θεωρούμε ότι οι πρακτικές στη μάχη κατά της διαφθοράς πρέπει να συνδέονται με την πρόληψη και την ενίσχυση διαφάνειας.

(συνεχίζεται…)

 

Πηγή

Σοφία Ακρίβου, Κοινωνιολόγος, Εργασιακή Σύμβουλος ΜΔΕ Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων – Crimetimes.gr