«Το Σύνταγμα δεν είναι απλώς ένα νομικό κείμενο, αλλά ένα ζωντανό εργαλείο προστασίας των πολιτών»

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΟΥ ΔΠΘ ΑΛΚΗ ΔΕΡΒΙΤΣΙΩΤΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ «ΠΑΡΑ ΠΕΝΤΕ» ΣΤΗΝ ALFA TV

• Παρεμβάσεις ουσίας για το κράτος δικαίου και τη λειτουργία των θεσμών και κρίσιμες επισημάνσεις για Σύνταγμα, θεσμούς και δημοκρατία
• Η ποιότητα της δημοκρατίας, η διάκριση των εξουσιών και οι σύγχρονες προκλήσεις του συνταγματικού κράτους

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

ΣΠΥΡΟΣ ΛΑΤΣΑΣ

Στη συνέντευξή του στην εκπομπή «Παρά Πέντε» στην ALFA TV, ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης κ. Άλκης Δερβιτσιώτης ανέδειξε ως κεντρικό ζήτημα τη σημασία της θεσμικής ισορροπίας σε ένα σύγχρονο δημοκρατικό κράτος. Όπως επισήμανε, η εύρυθμη λειτουργία του πολιτεύματος δεν εξαρτάται μόνο από την τυπική ύπαρξη θεσμών, αλλά κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο αυτοί λειτουργούν στην πράξη.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη διάκριση των εξουσιών, την οποία χαρακτήρισε θεμέλιο της δημοκρατίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν η εκτελεστική εξουσία τείνει να υπερισχύει έναντι της νομοθετικής ή της δικαστικής, τότε δημιουργούνται συνθήκες ανισορροπίας που μπορεί να υπονομεύσουν τη δημοκρατική λειτουργία.

Ο καθηγητής τους Συνταγματικού Δικαίου τόνισε ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια καθημερινή πρακτική που πρέπει να διασφαλίζεται έμπρακτα, τόσο σε θεσμικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο.

Το κράτος δικαίου υπό πίεση

Ένα από τα βασικά σημεία της συνέντευξης αφορούσε την κατάσταση του κράτους δικαίου. Ο Άλκης Δερβιτσιώτης υπογράμμισε ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται φαινόμενα που προκαλούν προβληματισμό ως προς την ποιότητα της δημοκρατίας.

Χωρίς να υιοθετήσει υπερβολικούς τόνους, επεσήμανε ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου η εφαρμογή των νόμων δεν είναι ομοιόμορφη ή όπου δημιουργούνται σκιές ως προς τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Αυτές οι εξελίξεις, όπως ανέφερε, δεν πρέπει να αγνοούνται, καθώς σταδιακά μπορούν να οδηγήσουν σε διάβρωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς.

Ιδιαίτερη μνεία έγινε από την πλευρά του και στη σημασία της θεσμικής συνέπειας. Όπως εξήγησε, η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα των κανόνων είναι κρίσιμες για τη λειτουργία του κράτους δικαίου, καθώς ενισχύουν την ασφάλεια δικαίου και την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Ο ρόλος της Δικαιοσύνης και οι προκλήσεις

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στον ρόλο της Δικαιοσύνης. Ο καθηγητής επεσήμανε ότι η δικαστική εξουσία αποτελεί τον τελικό εγγυητή των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των πολιτών.

Ωστόσο, αναγνώρισε ότι υπάρχουν προκλήσεις που σχετίζονται τόσο με την ταχύτητα απονομής της δικαιοσύνης όσο και με ζητήματα θεσμικής λειτουργίας. Η καθυστέρηση στην εκδίκαση υποθέσεων, όπως ανέφερε, μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων.

Παράλληλα, στάθηκε στην ανάγκη να διασφαλίζεται όχι μόνο η ουσιαστική ανεξαρτησία των δικαστών, αλλά και η εικόνα ανεξαρτησίας προς την κοινωνία. Η εμπιστοσύνη των πολιτών, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί βασικό πυλώνα για τη νομιμοποίηση της δικαστικής λειτουργίας.

Η ευθύνη του πολιτικού συστήματος

Ο Άλκης Δερβιτσιώτης δεν περιορίστηκε σε θεωρητικές αναλύσεις, αλλά αναφέρθηκε και στην ευθύνη του πολιτικού συστήματος. Επισήμανε ότι οι πολιτικοί φορείς οφείλουν να λειτουργούν με σεβασμό προς τους θεσμούς και να αποφεύγουν πρακτικές που μπορεί να δημιουργούν εντυπώσεις χειραγώγησης ή εργαλειοποίησής τους.

Η ποιότητα της δημοκρατίας, όπως τόνισε, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική κουλτούρα. Η τήρηση των άγραφων κανόνων, η αυτοσυγκράτηση και ο σεβασμός των ορίων κάθε εξουσίας αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη διατήρηση της θεσμικής ισορροπίας, πρόσθεσε.

Επιπλέον, αναφέρθηκε στη σημασία της λογοδοσίας, υπογραμμίζοντας ότι οι δημόσιες αρχές πρέπει να είναι διαρκώς υπό τον έλεγχο της κοινωνίας και των ανεξάρτητων θεσμών.

Τα δικαιώματα των πολιτών στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε από τον κ. Δερβιτσιώτη στα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Όπως σημείωσε, το Σύνταγμα δεν είναι απλώς ένα νομικό κείμενο, αλλά ένα ζωντανό εργαλείο προστασίας των πολιτών.

Επισημαίνει ότι σε περιόδους κρίσεων –οικονομικών, υγειονομικών ή πολιτικών– υπάρχει συχνά η τάση περιορισμού δικαιωμάτων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας είναι καθοριστικής σημασίας, ώστε τα μέτρα να μην υπερβαίνουν το αναγκαίο όριο.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η προστασία των δικαιωμάτων δεν είναι ευθύνη μόνο της Δικαιοσύνης, αλλά συνολικά της Πολιτείας.

Οι σύγχρονες προκλήσεις για το Σύνταγμα

Ο Άλκης Δερβιτσιώτης αναφέρθηκε και στις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει το συνταγματικό δίκαιο. Η τεχνολογία, η παγκοσμιοποίηση και οι νέες μορφές εξουσίας δημιουργούν, όπως λέει, νέα δεδομένα που απαιτούν προσαρμογή των θεσμών.

Ζητήματα όπως η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η ψηφιακή επιτήρηση και η επιρροή των μέσων ενημέρωσης αποτελούν πεδία στα οποία το Σύνταγμα καλείται να δώσει απαντήσεις.

Ο καθηγητής τόνισε ότι η προσαρμογή αυτή πρέπει να γίνεται με προσοχή, ώστε να διατηρείται ο πυρήνας των συνταγματικών εγγυήσεων.

Η ανάγκη ενίσχυσης της εμπιστοσύνης

Κλείνοντας, ο καθηγητής ανέδειξε ως κρίσιμο ζήτημα την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς. Όπως σημείωσε, χωρίς αυτήν, ακόμη και το πιο άρτιο θεσμικό πλαίσιο δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.

Η ενίσχυση της διαφάνειας, η συνέπεια στην εφαρμογή των νόμων και η υπεύθυνη στάση των πολιτικών και θεσμικών παραγόντων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την αποκατάσταση και διατήρηση αυτής της εμπιστοσύνης, υπογράμμισε.

Σύμφωνα με τον Άλκη Δερβιτσιώτη, η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη, αλλά απαιτεί συνεχή εγρήγορση και φροντίδα. Όπως είπε, η διασφάλιση του κράτους δικαίου και η προστασία των θεσμών αποτελούν ευθύνη όλων, της Πολιτείας, των θεσμών, αλλά και των ίδιων των πολιτών.