ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΟΥ ΛΕΥΚΩΜΑΤΟΣ «ΑΠΟ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΞΥΛΟ ΣΕ ΣΑΡΚΩΜΑ ΚΑΙ ΓΛΥΚΑΣΜΟ. ΟΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΡΑΜΑΣ»
Η έκδοση αποτελεί όχι μόνο μια καταγραφή εκκλησιαστικών μνημείων, αλλά και μια ουσιαστική συμβολή στη μελέτη και προβολή της ιστορίας και του πολιτισμού της Δράμας
ΡΕΠΟΡΤΑΖ
ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΙΟΥΤΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδήλωση παρουσίασης του λευκώματος «από πέτρα και ξύλο σε σάρκωμα και γλυκασμό. Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες στην Περιφερειακή Ενότητα Δράμας» πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 14 Μαρτίου 2026, στο πνευματικό κέντρο της Ιεράς Μητρόπολης Δράμας.
Για το βιβλίο μίλησαν ο συγγραφέας του κ. Βασίλης Μεσσής, δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας και φιλόλογος, καθώς και οι κυρίες Μαγδαληνή Παρχαρίδου, δρ αρχαιολόγος, προϊσταμένη του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων της ΕΦΑ Κιλκίς, και Μαρία Κοντογιαννοπούλου, δρ αρχαιολόγος, προϊσταμένη του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων της ΕΦΑ Δράμας. Την παρουσίαση συντόνισε ο δρ Βυζαντινής Ιστορίας Νίκος Θ. Γεωργιάδης. Η εκδήλωση διοργανώθηκε από την Ιερά Μητρόπολη Δράμας τον σύλλογο «Φίλοι Αρχαιολογικού Μουσείου Δράμας, Πολιτιστικών Και Φυσικών Μνημείων Πόλης και Περιοχής Δράμας» και την εταιρεία Wonderplant, η οποία χρηματοδότησε την έκδοση του λευκώματος.
Η πολιτιστική κληρονομιά της Δράμας
Το λεύκωμα «Από πέτρα και ξύλο σε σάρκωμα και γλυκασμό. Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες στην Περιφερειακή Ενότητα Δράμας» αποτελεί μια έκδοση που έρχεται να αναδείξει και να φωτίσει το πνευματικό και πολιτιστικό αποτύπωμα της Δράμας μέσα από τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή της κληρονομιά. Στις σελίδες του παρουσιάζονται με πλήρη ιστορική, αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική τεκμηρίωση σαράντα βυζαντινοί και μεταβυζαντινοί ναοί, που βρίσκονται στα όρια των δύο Ιερών Μητροπόλεων, Δράμας και Ζιχνών και Νευροκοπίου.
Μάλιστα, η παρουσίαση αφορά μια ολοκληρωμένη προσέγγιση των ναών ως μνημεία που κουβαλούν, εκτός από τη θρησκευτική αρχιτεκτονική των περασμένων αιώνων και στοιχεία της κοινωνίας της κάθε εποχής, τα οποία άντεξαν στον χρόνο και έφτασαν έως το σήμερα. Έτσι, οι ναοί που παρουσιάζονται δεν είναι απλώς τόποι λατρείας, αλλά και πολύτιμοι φορείς ιστορικής μνήμης.
Μέσα από τις σελίδες του λευκώματος αναδεικνύεται η ιδιαίτερη σημασία που είχαν οι συγκεκριμένες εκκλησίες για την τοπική κοινωνία, καθώς αποτέλεσαν όχι μόνο κέντρα θρησκευτικής ζωής, αλλά και σημεία αναφοράς για την κοινωνική συνοχή και την πολιτιστική συνέχεια των κοινοτήτων της περιοχής, συμβάλλοντας στη διατήρηση της παράδοσης, της πίστης και της συλλογικής ταυτότητας.
Παράλληλα, η έκδοση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Δράμας, καθώς παρουσιάζονται ναοί, οι οποίοι, ως επί το πλείστον, παραμένουν άγνωστοι στο ευρύ κοινό, παρά την ιδιαίτερη ιστορική και αρχιτεκτονική τους αξία. Καθίσταται σαφές ότι η έκδοση του λευκώματος αποτελεί όχι μόνο μια καταγραφή εκκλησιαστικών μνημείων, αλλά και μια ουσιαστική συμβολή στη μελέτη και προβολή της ιστορίας και του πολιτισμού της Δράμας, αναδεικνύοντας τη σχέση του τόπου στο πέρασμα των αιώνων με την ορθόδοξη παράδοση, την τέχνη και την πνευματικότητα.
Όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του λευκώματος, «οι σαράντα βυζαντινοί και μεταβυζαντινοί ναοί της Περιφερειακής Ενότητας Δράμας, κατορθώματα μικρής ή μεγάλης τέχνης, θριαμβικά ή ταπεινά δημιουργήματα παλαιοτέρων εποχών, απαιτούν και σήμερα την προσοχή και το ενδιαφέρον που τους αρμόζει. Στις 240 σελίδες του βιβλίου επιχειρείται μια τεκμηριωμένη παρουσίαση των ναών εντός του περιβάλλοντός τους, φυσικού και ανθρωπογενούς, με στόχο οι ναοί της περιοχής της Δράμας να τύχουν του ενδιαφέροντος του εξειδικευμένου –αλλά και μη- αναγνωστικού και ταξιδιωτικού κοινού και να γίνει κοινό κτήμα και πεποίθηση η ανάγκη για τη διατήρηση και προστασία της αυθεντικής μορφής τους αλλά και η ανάγκη για την περαιτέρω προβολή τους».
Οι βασικοί συντελεστές της έκδοσης έχουν ως εξής:
Κείμενα: Βασίλης Μεσσής
Φωτογραφίες: Κώστας Βιδάκης και Σοφία Σιγγιρίδου
Χειριστές Drone: Σάκης Βέργος και Τίτος Αντωνίου
Ψηφιακή επεξεργασία φωτογραφιών: Σοφία Σιγγιρίδου
Σχεδιασμός – σελιδοποίηση και οργάνωση παραγωγής: Αλέξης Κόντης και Σοφία Σιγγιρίδου
Επιμέλεια κειμένων: Μαρία Χατή
Εκτύπωση: Πέτρος Μπότσας
Με την υποστήριξη του συλλόγου «Φίλοι Αρχαιολογικού Μουσείου Δράμας, πολιτιστικών και Φυσικών Μνημείων Πόλης και Περιοχής Δράμας».
Η έκδοση χρηματοδοτήθηκε από την εταιρεία Wonderplant Α.Ε.
«Βοηθούν και στη δική μας αυτογνωσία»
Σε δηλώσεις του στα τοπικά Μ.Μ.Ε., ο συγγραφέας του λευκώματος κ. Μεσσής επεσήμανε ότι πρόκειται για «μια εργασία που αναφέρεται στο σύνολο των Ναών της Περιφερειακής Ενότητας Δράμας. Είναι η πρώτη φορά που γίνεται και συνδυάζεται συγχρόνως με μία πάρα πολύ καλή φωτογραφική τεκμηρίωση».
Όσον αφορά την αφορμή για την έκδοση του συγκεκριμένου λευκώματος, ο κ. Μεσσής ανέφερε: «Ως συγγραφέας ασχολούμαι χρόνια με την καταγραφή και μελέτη των ναών, βυζαντινών και μεταβυζαντινών, στην Περιφερειακή Ενότητα Δράμας και όχι μόνο. Χρόνια ήθελα να έχω τη δυνατότητα να κάνω ένα τέτοιο συγκεντρωτικό έργο. Τώρα οι συνθήκες βοήθησαν. Η συνεργασία με εξαιρετικούς φωτογράφους και οπωσδήποτε η οικονομική βοήθεια που μας παρείχε η εταιρεία Wonderplant, έκαναν δυνατή την πραγματοποίηση αυτού του έργου».
Όπως είπε, «προσφέρουμε πλέον από εδώ και στο εξής ένα σημαντικό έργο για όποιον θέλει να δει, να μελετήσει, να επισκεφτεί τους ναούς μας. Και συγχρόνως ένα όπλο για να μπορέσουμε να τους προστατεύσουμε όσο γίνεται περισσότερο. Να διεκδικήσουμε και την προβολή τους και από φορείς, πέρα από τους ιδιώτες, αλλά και από κρατικούς φορείς, έτσι ώστε να τύχουν του ενδιαφέροντος και της μέριμνας που χρειάζονται και αξίζουν».
Μάλιστα, στο ερώτημα εάν οι συγκεκριμένοι ναοί και η ιστορικότητά τους, μπορούν να αποτελέσουν κίνητρο για αύξηση της επισκεψιμότητας, ο κ. Μεσσής σημείωσε: «Είναι σαράντα ναοί. Έχουμε τους βυζαντινούς, αλλά και τους μεταβυζαντινούς. Όλοι, κάποιοι περισσότερο, κάποιοι λιγότερο, έχουν και ιστορικό ενδιαφέρον και αρχιτεκτονικό και όσον αφορά την σκευή τους, ζωγραφικό ή ξυλόγλυπτο διάκοσμο. Οπωσδήποτε θα μπορούσαν να αποτελέσουν κίνητρο, έτσι ώστε και επισκέπτες να έχουμε, τουρισμό, αλλά κυρίως βοηθούν και στη δική μας αυτογνωσία, να ξέρουμε τι είναι ο τόπος μας, τι αξίζει, τι μπορούμε να διεκδικήσουμε για αυτόν. Και οι ναοί προσφέρονται να μας βοηθήσουν σε αυτόν τον σκοπό».
«Δείχνουν την παρουσία του ορθόδοξου ελληνικού στοιχείου στην περιοχή»
Στην εκδήλωση παρευρέθηκε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δράμας κ. Δωρόθεος, ο οποίος στον χαιρετισμό του σημείωσε: «Με πολλή χαρά υποδεχόμαστε το βιβλίο αυτό, το οποίο καλύπτει νομίζω ένα κενό στην παρουσίαση και στη γνώση βασικά των μεταβυζαντινών ναών που έχουμε εδώ στη Δράμα. Βέβαια και στις δύο Μητροπόλεις, στο κομμάτι της Μητροπόλεως Ζιχνών που αφορά το Νευροκόπι, αλλά και στο υπόλοιπο του Νομού Δράμας που αφορά τη Μητρόπολη Δράμας. Νομίζω ότι είναι πολύ σπουδαία εργασία που έγινε με πολύ κόπο και μεράκι. Θα υπογραμμίσω ότι οι ιστορικοί τόποι και τα δεδομένα, τα οποία δίδονται, μας βοηθούν στην προσέγγιση του κάθε ναού. Πάρα πολύ ωραία τα σχόλια, η παρουσίαση και ο υπομνηματισμός των ναών, των εικόνων, του γλυπτού και του διακόσμου των ναών με ένα πολύ ωραίο τρόπο. Επίσης πολλά συγχαρητήρια στους δύο φωτογράφους, τον κ. Βιδάκη και την κ. Σιγγιρίδου, που έκαναν όλη αυτή την καταπληκτική φωτογράφιση. Μοναδική θα έλεγα. Επανέρχομαι στο ότι αναπληρώνει αυτό το κενό έστω της γενικής γνώσης των μεταβυζαντινών εκκλησιών που δείχνουν όλα αυτά την παρουσία του ορθόδοξου ελληνικού στοιχείου στην περιοχή μας».
Ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος εξέφρασε τα συγχαρητήριά του προς τους συνετλεσετες του έργου, καθώς και προς τον κ. Μακρή και την εταιρεία Wondrerplant «που ανέλαβαν την οικονομική στήριξη της έκδοσης αυτού του λευκώματος». Όπως είπε, τα σχόλια που δέχεται από όσους βλέπουν το λεύκωμα είναι ότι «πραγματικά αυτό το βιβλίο αναπληρώνει ένα κενό και παρουσιάζει με πολύ ωραίο τρόπο τη μεταβυζαντινή ιστορία του τόπου μας».
«Ζούμε σε έναν άγιο τόπο»
Παρών στην εκδήλωση ήταν και ο Δήμαρχος Δράμας κ. Γιώργος Παπαδόπουλος, ο οποίος, απευθύνοντας χαιρετισμό, επεσήμανε: «Ένα λεύκωμα, το οποίο δίνει σημαντικά στοιχεία σε αυτό που εγώ πολλές φορές τα τελευταία χρόνια λέω ότι ζούμε σε έναν άγιο τόπο. Δεν είναι σχήμα λόγου. Με αυτό το λεύκωμα έρχεται να αποτυπωθεί όλη αυτή η εκκλησιαστική κληρονομία που έχει ο τόπος από τα βυζαντινά ακόμη χρόνια και πριν από αυτά.
Να ευχαριστήσω, ως Δήμαρχος, τον κ. Θέμη Μακρή, Διευθύνοντα Σύμβουλο της εταιρείας Wonderplant. Για μια ακόμη φορά έρχονται και καλύπτουν την πολιτεία άνθρωποι που αγαπάνε τον τόπο, που συνδράμουν και συνεισφέρουν στον τόπο. Αυτή η έκδοση είναι το απόλυτο αποτύπωμα του τόπου γύρω από την ορθόδοξη Εκκλησία».
Ακόμη, ο κ. Παπαδόπουλος ανέφερε ότι «με τέτοιου είδους λευκώματα οδηγούμαστε στον εκκλησιαστικό τουρισμό που μπορεί να έχει ο τόπος και φυσικά τώρα μπορούμε να τον επιδείξουμε μέσα και από αυτό το λεύκωμα. Είναι σημαντική η παρουσία του». Παράλληλα, συνεχάρη τους συντελεστές και ευχήθηκε το βιβλίο να είναι καλοτάξιδο, υπογραμμίζοντας ότι «έχει να προσφέρει πάρα πολλά στην τοπική κοινωνία».
«Αιώνες πίστης και τέχνης»
Εκ μέρους της Wonderplant χαιρετισμό στην εκδήλωση απεύθυνε η κ. Εύα Παπαδοπούλου, υπεύθυνη των δράσεων εταιρική κοινωνικής ευθύνης της εταιρείας.
Συγκεκριμένα, σημείωσε: «Ένα λεύκωμα που αναδεικνύει με σεβασμό και ευαισθησία την πολιτιστική μας κληρονομία, το οποίο δεν περιορίζεται στις σελίδες ενός βιβλίου, αλλά ανοίγει ένα παράθυρο στον κόσμο των εκκλησιών της περιοχής, οι οποίες κουβαλούν αιώνες πίστης και τέχνης.
Οι φωτογράφοι του λευκώματος, ο κ. Κώστας Βιδάκης και η κ. Σοφία Σιγγιρίδου, κατάφεραν, με το ταλέντο και την υπομονή τους, να αποτυπώσουν σε εικόνες την ομορφιά, το φως και την πνευματικότητα αυτών των εκκλησιών, ενώ ο συγγραφέας του βιβλίου, δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας και φιλόλογος κ. Βασίλης Μεσσής προσέφερε το απαραίτητο ιστορικό, εκκλησιαστικό και πολιτισμικό πλαίσιο, δίνοντας βάθος και συνέχεια στις εικόνες αυτές.
Με την πεποίθησή μας ότι η πολιτιστική κληρονομιά αξίζει να αναδεικνύεται, να προστατεύεται και να προσφέρεται στο κοινό με τρόπο που τιμά την ιστορία και τον τόπο μας, ευχαριστούμε θερμά τους δημιουργούς και όλους τους συντελεστές που εργάστηκαν για αυτό το εξαιρετικό αποτέλεσμα».
