Παιχνίδια που συγκινούν, εμπνέουν και «μιλούν» σε μικρούς και μεγάλους-Νέα έκθεση του Μουσείου Μπενάκη στο Σαντιρβάν

ΕΓΚΑΙΝΙΑΣΤΗΚΕ Η ΝΕΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΠΕΝΑΚΗ ΣΤΟ ΣΑΝΤΙΡΒΑΝ ΜΕ ΤΙΤΛΟ «ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΠΕΝΑΚΗ»

ΡΕΠΟΡΤΑΖ

ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΙΟΥΤΟΠΟΥΛΟΣ

Για τις ανάγκες της νέας έκθεσης του Μουσείου Μπενάκη στη Δράμα, ο εσωτερικός χώρος του Σαντιρβάν μεταμορφώθηκε σε σκηνή ενός φανταστικού χάρτινου θεάτρου, εμπνευσμένου από τα γερμανικά μοντέλα του 19^ου αιώνα. Πρόκειται για την έκθεση «Ιστορίες παιχνιδιών από τη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη», τα εγκαίνια της οποίας πραγματοποιήθηκαν το βράδυ της Παρασκευής 12 Δεκεμβρίου 2025. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 19 Απριλίου 2026 με ωράριο λειτουργίας: Πέμπτη – Παρασκευή – Σάββατο 10.00-14.00 και 17.30-20.30 και Κυριακή 11.00-14.00 και 17.30-20.30. Η είσοδος είναι ελεύθερη, ενώ σε όλους τους επισκέπτες δίνεται δωρεάν ο κατάλογος της έκθεσης.

Στο Σαντιρβάν εκτίθενται περίπου 400 αντικείμενα, από την αρχαιότητα μέχρι και τη δεκαετία του 1960, προερχόμενα από την πλούσια συλλογή παιχνιδιών του Μουσείου Μπενάκη Παιχνιδιών. Λειτουργεί από το 2017 και βασίζεται στη σημαντική δωρεά της συλλέκτριας και ερευνήτριας Μαρίας Αργυριάδη, η οποία το 1991 προσέφερε στο Μουσείο Μπενάκη μια μοναδική συλλογή 20.000 παιχνιδιών και αντικειμένων της παιδικής ηλικίας.

Η έκθεση «Ιστορίες παιχνιδιών από τη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη» διαρθρώνεται σε τέσσερις ενότητες, προσεγγίζοντας το Σαντιρβάν ως ένα χάρτινο θέατρο μνήμης στα πρότυπα της εποχής το Ρομαντισμού. Όπως αναφέρεται στον κατάλογο, «η είσοδος λειτουργεί ως προσκήνιο, οι προθήκες ως σκηνικά στοιχεία, ενώ ο επισκέπτης καλείται να διασχίσει τον χώρο όπως ένας ηθοποιός τη σκηνή: να βιώσει το παιχνίδι ως πολιτισμικό ίχνος και συναισθηματικό αποτύπωμα, να θυμηθεί, να αναστοχαστεί, να παίξει ξανά. Το χάρτινο θέατρο γεννήθηκε στα τέλη του 18^ου αιώνα ως αναμνηστικό θεατρικής παράστασης: μικρές θεατρικές σκηνές και φιγούρες ηθοποιών που ο θεατής έκοβε και συναρμολογούσε».

Μέσα από την έκθεση αποδεικνύεται ότι το παιχνίδι αποτελεί διαχρονική μορφή γνώσης, δημιουργίας και πολιτισμού. Άλλωστε, όπως αναφέρεται και εισαγωγικά στον κατάλογο, «πριν από τον λόγο, την επιστήμη, την τεχνολογία και την κοινωνική οργάνωση, υπήρχε το παιχνίδι, μια βαθιά ενστικτώδης ανθρώπινη ανάγκη για ψυχαγωγία, επαφή εξερεύνηση και δημιουργία. Προηγείται της οργανωμένης γνώσης, προετοιμάζει για τη ζωή και συναντάται σε κάθε πολιτισμό. Ως πρωτογενές πολιτισμικό εργαλείο, αποκαλύπτει πώς τα παιδιά διασκέδαζαν, μάθαιναν και κοινωνικοποιούνταν. Από τις πήλινες κουδουνίστρες της Αρχαιότητας έως τα μεταλλικά στρατιωτάκια του Μεσοπολέμου και τις πρώτες πλαστικές κούκλες, τα παιχνίδια αφηγούνται τη μακραίωνη ιστορία της παιδικής ηλικίας».

«Τα παιχνίδια της συλλογής του Μουσείου Μπενάκη Παιχνιδιών, από την Ελλάδα αλλά και από όλο τον κόσμο, με την αυθεντικότητα, την άχρονη ομορφιά τους και τις ιστορίες που διηγούνται μέσα στον χρόνο, αποτελούν πολύτιμο υλικό αναφοράς. Διαθέτουν ισχυρή επικοινωνιακή δύναμη και συνεχίζουν να συγκινούν, να εμπνέουν και να “μιλούν” σε μικρούς και μεγάλους», καταλήγει το εισαγωγικό σημείωμα.

«Στόχος οι μουσειακού επιπέδου εκθέσεις»

Για τη νέα έκθεση του Μουσείου Μπενάκη στη Δράμα, μίλησαν στα τοπικά Μ.Μ.Ε. ο κ. Γιώργης Μαγγίνης, Επιστημονικός Διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, και οι κυρίες Μαίρη Βέργου και Νόρα Χατζοπούλου, επιμελήτριες του Μουσείου Μπενάκη Παιχνιδιών και επιμελήτριες της έκθεσης στο Σαντιρβάν.

Ο κ. Γιώργης Μαγγίνης επεσήμανε ότι «ο στόχος μας όταν ξεκινήσαμε ήταν να κάνουμε μουσειακού επιπέδου εκθέσεις, δηλαδή με αυθεντικά αντικείμενα από τις συλλογές του Μουσείου. Ήρθε η σειρά του Μουσείου Παιχνιδιών που άνοιξε το 2017» και πρόσθεσε: «Η συλλογή κατά κύριο λόγο έχει συγκροτηθεί από τη Μαρία Αργυριάδη. Ήταν όχι μόνο συλλέκτης, αλλά και ειδικός και επιμελήτρια του παιχνιδιού. Δεν είναι πια μαζί μας. Αυτή έστησε το Μουσείο. Οι κυρίες Βέργου και Χατζοπούλου έχουν δουλέψει με τη Μαρία Αργυριάδη και συνεχίζουν τη δική τους προσέγγιση στο παιχνίδι που έχει να κάνει και με το παιχνίδι ως αντικείμενο, αλλά και ανθρωπολογική. Δηλαδή κοιτάει πώς το παιχνίδι λειτουργεί μέσα στην κοινωνία και πώς διαμορφώνει την εμπειρία του παιδιού. Οπότε υπάρχει και το κομμάτι της παιδικής ηλικίας, όχι μόνο του παιχνιδιού. Δηλαδή υπάρχουν και αντικείμενα που έχουν να κάνουν με το παιδί».

«Θέλαμε να μετατρέψουμε τον εκθεσιακό χώρο σε ένα χάρτινο θέατρο»

Η κ. Μαίρη Βέργου σημείωσε: «Θέλαμε να μετατρέψουμε τον εκθεσιακό χώρο σε ένα χάρτινο θέατρο, επηρεασμένο από τα γερμανικά χάρτινα θέατρα του 19^ου αιώνα, που εξελίχθηκε σε παιχνίδι για παιδιά. Αυτό προσπαθήσαμε να κάνουμε, διαρθρώνοντας την έκθεση σε τέσσερις ενότητες».

Οι ενότητες της έκθεσης είναι οι εξής: «Τα πρώτα χρόνια του παιδιού. Χρηστικά αντικείμενα και παιχνίδια», «Παιχνίδια που δεν ξεκίνησαν ως παιχνίδια – Παιχνίδια και τεχνολογία», «Παιχνίδια ρόλων και μίμησης», «Παιχνίδι και σκέψη σε διάλογο».

Όπως είπε, η κ. Βέργου: «Η πρώτη ενότητα εστιάζει στα πρώτα χρόνια του παιδιού και στην παιδική ηλικία, στα παιχνίδια και στα χρηστικά αντικείμενα. Έχουμε φέρει και πέντε αρχαία παιχνίδια.

Η δεύτερη ενότητα είναι οι μεταμορφώσεις. Είναι παιχνίδια που δεν ξεκίνησαν ως παιχνίδια. Παιχνίδια και τεχνολογία, όπως είναι τα οπτικά παιχνίδια. Όπως είναι τα αυτόματα παιχνίδια, που επίσης δεν ξεκίνησαν ως παιχνίδια αλλά τα κατασκεύαζαν ωρολογοποιοί και μηχανολόγοι σε φυσικό μέγεθος και με αυτά γυρνούσαν σε αυλές βασιλιάδων και αυτοκρατόρων και έδιναν παραστάσεις. Από αυτούς οι σπουδαιότεροι έκαναν και σε μικρότερα μεγέθη για παιδιά. Οι κούκλες μόδας επίσης δεν ξεκίνησαν ως παιχνίδι. Ήταν ένα εργαλείο των Γάλλων μόδιστρων για να δειγματίζουν τη δουλειά τους στις αυλές των ευγενών και της αριστοκρατίας και μετά έγιναν σε μικρότερα μεγέθη και είχαν τα ρούχα τους, τα μπαούλα τους και όλο τον ρουχισμό.

Η τρίτη ενότητα είναι τα παιχνίδια ρόλων και μίμησης. Ο σκοπός του παιχνιδιού είναι να μυήσει το παιδί όσο πιο ομαλά γίνεται στην κοινωνία των ενηλίκων και αυτό πετυχαίνεται με αυτά τα παιχνίδια ρόλων και μίμησης και με αυτά παίρνουμε πάρα πολλές πληροφορίες για την κοινωνία κάθε εποχής. Γιατί είναι ένας μικρόκοσμος και αντιγράφουν τον πραγματικό κόσμο τα παιχνίδια.

Η τέταρτη ενότητα είναι παιχνίδια και σκέψεις και διάλογο. Είναι τα παιχνίδια τα πνευματικά περισσότερο, όπως το σκάκι, τα επιτραπέζια και τα παιχνίδια κατασκευών. Πολύ σημαντικά παιχνίδια είναι τα παιχνίδια κατασκευών. Αυτός που ίδρυσε το πρώτη νηπιαγωγείο στη Γερμανία, ο Φρόμπελ, βάσισε τη μέθοδο της διδασκαλίας του σε αυτά τα παιχνίδια των κατασκευών, σε κύβους και παιχνίδια κατασκευών, επειδή θεωρούσε ότι αυτά εξασκούσαν το μυαλό, τη δεξιοτεχνία, τη χειροτεχνεία και ήταν παιχνίδια που μπορούσαν να φέρουν τα παιδιά να συνεργαστούν και να μάθουν να επικοινωνούν καλύτερα ο ένας με τον άλλον».

«Το παιχνίδι, πέρα από διασκέδαση, είναι και ένα εργαλείο κοινωνικοποίησης, εκπαίδευσης, μάθησης του παιδιού»

Η κ. Νόρα Χατζοπούλου επεσήμανε ότι «το παιχνίδι, πέρα από διασκέδαση, είναι και ένα εργαλείο κοινωνικοποίησης, εκπαίδευσης, μάθησης του παιδιού». «Από το δικό μας το Μουσείο η αντίδραση είναι χαρά, περιέργεια, ενδιαφέρον από τα μικρότερα παιδιά που βλέπουν κάποια παιχνίδια παλαιότερα. Οι περισσότεροι ενήλικες καταφέρνουν να εντοπίσουν ένα δικό τους παιχνίδι ή ένα παιχνίδι από τους γονείς τους. Άρα είναι ανάμεικτα τα συναισθήματα», πρόσθεσε.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόκειται για την πρώτη μεγάλη έκθεση του Μουσείου Μπενάκη Παιχνιδιών εκτός του χώρου του μουσείου. «Αυτή ουσιαστικά είναι η πρώτη έκθεσή μας που την έχει αναλάβει εξ ολοκλήρου το τμήμα και είναι εκτός των τειχών», ανέφερε η κ. Βέργου, ενώ η κ. Χατζοπούλου τόνισε: «Είναι η πρώτη μεγάλη έκθεση εκτός του Μουσείου». Όπως είπε, «χαιρόμαστε πολύ που καταφέραμε να συνδυάσουμε και να “παντρέψουμε” την έκθεσή μας, τα αντικείμενά μας, με αυτό το ιδιαίτερα όμορφο και ιστορικό μνημείο της Δράμας».

Εκθέματα που κεντρίζουν το ενδιαφέρον

Από την οροφή του Σαντιρβάν κρέμονται αεροπλανάκια και ζέπελιν, ενώ ανάμεσα στα εκθέματα περιλαμβάνεται μια πήλινη πάπια που χρησιμοποιούνταν ως θήλαστρο. Χρονολογείται από τα τέλη του 19ου αιώνα και προέρχεται από τη Βόρεια Ελλάδα.

Ένα άλλο αντικείμενο που κεντρίζει το ενδιαφέρον είναι ένα στερεοσκόπιο, πρόγονος του View Master των περασμένων δεκαετιών και των 3D Γυαλιών της σημερινής εποχής. Προέρχεται από τις ΗΠΑ και χρονολογείται τέλη 18^ου και αρχές 19^ου αιώνα. Ο επισκέπτης της έκθεσης, κρατώντας το ξύλινο χερούλι του στερεοσκόπιου κοντά στα μάτια, σαν γυαλιά, μπορεί να δει μέσω των δύο φακών δύο όμοιες φωτογραφίες ως τρισδιάστατη εικόνα.

Η κ. Βέργου ανέφερε ότι στο Μουσείο Μπενάκη Παιχνιδιών την πιο μεγάλη απήχηση από τα παιδιά έχουν τα κουκλόσπιτα και τα τρένα. Όπως εξήγησε, το κουκλόσπιτο «είναι ένας μικρόκοσμος κατασκευασμένος στα μέτρα του παιδιού και για αυτό είναι πάρα πολύ αγαπητό παιχνίδι». Στην έκθεση στο Σαντιρβάν περιλαμβάνεται ένα χειροποίητο ξύλινο κουκλόσπιτο του Μιλτιάδη Απέργη από τη δεκαετία του 1930. Επίσης, η έκθεση φιλοξενεί και ένα τρένο της Μarklin του 1950. Πρόκειται για χειροποίητο διόραμα το οποίο έγινε με αντικείμενα από διάφορες δωρεές της συλλογής. «Έγινε για αυτήν την έκθεση», επεσήμανε η κ. Βέργου.